Mission into Daily Action: From Paper Statements to Daily Practice)

 

Mission ကို နေ့စဉ်အလုပ်သို့ ပြောင်းခြင်း (Translating

၂၉.၀၉.၂၀၂၆ ညနေခင်း မဟာဓမ္မဒေသနာတော်

သာသနာတော်နှစ် ၂၅၇၀ ပြည့်နှစ်၊ မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၃၈၈ ခုနှစ်၊ တော်သလင်းလပြည့်ကျော် (၄) ရက်၊ အင်္ဂါနေ့ ညနေဆည်းဆာ အခါသမယ။

၁။ ပလ္လင်တော်ဖွင့် နိဒါန်းနှင့် လူသားတို့၏ မျက်မှောက်ရေးရာ ပြဿနာ

နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ

နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ

နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ

တရားချစ်ခင် သူတော်ကောင်း အပေါင်းတို့—

ဒီကနေ့ သာသနာတော်နှစ် ၂၅၇၀ ပြည့်နှစ်၊ ကောဇာသက္ကရာဇ် ၁၃၈၈ ခုနှစ်၊ တော်သလင်းလပြည့်ကျော် (၄) ရက်၊ အင်္ဂါနေ့ ညနေဆည်းဆာ နေဝင်မိုးချုပ် အချိန်အခါသမယမှာ ဦးဇင်းတို့ ရဟန်း၊ ရှင်၊ လူ၊ ဒါယကာ၊ ဒါယိကာမ အပေါင်းတို့ စိတ်နှလုံး အေးချမ်းတည်ကြည်စွာဖြင့် ဆင်ခြင်နှလုံးသွင်း နာယူကြရမယ့် ဓမ္မဒေသနာတော်ကတော့ “Mission ကို နေ့စဉ်အလုပ်သို့ ပြောင်းခြင်း” (Translating Organizational Mission into Daily Action: The Operationalization of Wholesome Conduct and Continuous Practice) လို့ အမည်ပေးထားတဲ့ မဟာဓမ္မဒေသနာတော်ကြီး ဖြစ်ပါတယ်။

မျက်မှောက်ခေတ် စီးပွားရေးလုပ်ငန်းတွေ၊ ကုမ္ပဏီအဖွဲ့အစည်းတွေနဲ့ အသင်းအဖွဲ့ အမျိုးမျိုးရဲ့ အကြီးမားဆုံးသော စီမံခန့်ခွဲမှုဆိုင်ရာ စိန်ခေါ်ချက်ကြီးတစ်ခုကတော့ “Execution Gap” လို့ ခေါ်ဆိုတဲ့ စာရွက်ပေါ်က မစ်ရှင် (Mission) နှင့် မြေပြင်လက်တွေ့ နေ့စဉ်အလုပ် (Daily Work) အကြား ကွာဟနေမှု ပြဿနာကြီး ဖြစ်ပါတယ်။ စီမံခန့်ခွဲသူ အကြီးအကဲတွေ စုဝေးပြီး ရုံးခန်းထဲမှာ ရေးဆွဲထားတဲ့ Mission Statement တွေဟာ အလွန်ခမ်းနားတင့်တယ်ပြီး မွန်မြတ်သယောင် ရှိသော်လည်း၊ အောက်ခြေဝန်ထမ်းတွေ နေ့စဉ် ထိုင်ခုံပေါ်မှာ ထိုင်ပြီး လုပ်ကိုင်နေရတဲ့ အလုပ်တွေထဲမှာတော့ အဲဒီ Mission ဟာ မည်သို့မျှ အသက်ဝင် မလာတာကို တွေ့ရတတ်ပါတယ်။ ဝန်ထမ်းတွေရဲ့ နေ့စဉ်ဘဝမှာ အီးမေးလ်ပြန်ခြင်း၊ ဖုန်းပြောခြင်း၊ ကုန်ပစ္စည်းထုပ်ပိုးခြင်း၊ စာရင်းစစ်ဆေးခြင်း စတဲ့ သာမန်လုပ်ရိုးလုပ်စဉ် ကိစ္စရပ်တွေဟာ အဖွဲ့အစည်းရဲ့ ကြီးကျယ်သော မစ်ရှင်ကြီးနဲ့ မည်သို့ဆက်စပ်နေမှန်း မသိဘဲ၊ စက်ရုပ်သဖွယ် ပင်ပန်းစွာ လှုပ်ရှားနေကြရတာကို စိတ်မသက်သာဖွယ် မြင်တွေ့နေကြရပါတယ်။

လောကီ စီမံခန့်ခွဲမှုပညာ (Modern Strategic Management & Operational Execution) ရှုထောင့်က ကြည့်ရင်တောင်မှ မစ်ရှင်ကို နေ့စဉ် အလေ့အထ (Daily Habits & Routines) အဖြစ်သို့ မပြောင်းလဲနိုင်ပါက အဖွဲ့အစည်းတစ်ခုလုံးဟာ ဦးတည်ရာမဲ့စွာဖြင့် စွမ်းအင်တွေ ယိုယွင်းပျက်စီးသွားတတ်တယ်လို့ သတိပေးကြပါတယ်။ ဤအခြေအနေကို သာသနာတော်အဆုံးအမ ဓမ္မစစ်မျက်မှန်နဲ့ ကြည့်မယ်ဆိုရင် မြတ်စွာဘုရားရှင် ကိုယ်တော်မြတ်ကြီးက လွန်ခဲ့တဲ့ နှစ်ပေါင်း ၂၆၀၀ ကျော်ကတည်းက လူသားတို့၏ ကာယကံ၊ ဝစီကံ၊ မနောကံဆိုင်ရာ အကြောင်းအကျိုး သဘာဝကို စိစစ်ဟောကြားတော်မူရာမှာ ကြီးကျယ်သော ရည်မှန်းချက် (အဓိဋ္ဌာန်) တစ်ခု ထားရှိရုံမျှဖြင့် မလုံလောက်ဘဲ၊ ထိုရည်မှန်းချက်ကို နေ့စဉ် စဉ်ဆက်မပြတ်သော သတိ၊ လုံ့လဝီရိယတို့ဖြင့် အကြိမ်ကြိမ် အဖန်ဖန် ထပ်ခါတလဲလဲ ကျင့်ကြံကြိုးကုတ် အားထုတ်ခြင်း (အာသေဝန၊ ဘာဝနာ၊ ဗဟုလီကမ္မ) မပြုလုပ်ပါက မည်သည့် တရားအနှစ်သာရမျှ မရရှိနိုင်ကြောင်း ရှင်းလင်းပြတ်သားစွာ သတိပေး ဟောကြားတော်မူခဲ့ပြီး ဖြစ်ပါတယ်။

၂။ ပိဋကတ်တော်လာ အာသေဝန၊ ဘာဝနာနှင့် နေ့စဉ်အလေ့အထ (ပဝတ္တိ) သဘောတရားများ

တရားနာပရိသတ်တို့—

အဘိဓမ္မပိဋကတ်၊ ပဋ္ဌာန်းပါဠိတော်၊ ပစ္စယနိဒ္ဒေသမှာ မြတ်စွာဘုရားရှင်သည် အကြောင်းတရား ၂၄ မျိုးကို ဟောကြားတော်မူရာ၌ နေ့စဉ် ထပ်ခါတလဲလဲ ပြုမူဆောင်ရွက်ခြင်း၏ စွမ်းအားကို “အာသေဝနပစ္စည်း” (Āsevana-paccaya / Repetition Condition) ဟူ၍ ဤသို့ ဟောကြားတော်မူခဲ့ပါတယ် ¹—

“ပုရိမာ ပုရိမာ ကုသလာ ဓမ္မာ ပစ္ဆိမာနံ ပစ္ဆိမာနံ ကုသလာနံ ဓမ္မာနံ အာသေဝနပစ္စယေန ပစ္စယော။” ²

(ရှေးရှေး၌ ဖြစ်ကုန်သော ကုသိုလ်တရားတို့သည် နောက်နောက်၌ ဖြစ်ကုန်သော ကုသိုလ်တရားတို့အား အဖန်ဖန် အထပ်ထပ် မှီဝဲဆည်းကပ် လေ့ကျက်စေခြင်း [အာသေဝန] သဘောဖြင့် ကျေးဇူးပြုကုန်၏။)

ဤဒေသနာတော်သည် အလွန်လေးနက်လှတဲ့ သဘောတရား ဖြစ်ပါတယ်။ လူတစ်ယောက်ဟာ စာရွက်ပေါ်မှာ မည်မျှပင် မွန်မြတ်သော စကားလုံးတွေ ရေးဆွဲထားပါစေ၊ မနက်မိုးလင်းတာနဲ့ ညအိပ်ရာဝင်သည်အထိ နေ့စဉ် ကာယကံ၊ ဝစီကံ၊ မနောကံတို့ဖြင့် ထပ်ခါတလဲလဲ လေ့ကျင့်မယူပါက မည်သည့် အလေ့အထကောင်းမျှ သန္တာန်မှာ အမြစ်မတွယ်နိုင်ပါဘူး။ မစ်ရှင် (Mission) ကို နေ့စဉ်အလုပ်သို့ ပြောင်းလဲခြင်းဆိုတာ ဓမ္မအမြင်နဲ့ ကြည့်ရင် အခြားမဟုတ်ပါဘူး။ ရှေးရှေးသော ကုသိုလ်စိတ်ဖြင့် စတင်ခဲ့သော ရည်ရွယ်ချက်ကို နေ့စဉ် အလုပ်ခွင်ထဲမှာ အဖန်တလဲလဲ ထပ်ခါထပ်ခါ အာသေဝန သဘောဖြင့် အလေ့အကျင့်ပြုလုပ်ကာ၊ နောက်နောက်သော ကုသိုလ်စေတနာတို့ ပိုမို အားကောင်းခိုင်မာလာအောင် ဆက်စပ်ပေးခြင်းသာ ဖြစ်ပါတယ်။

အင်္ဂုတ္တရနိကာယ်၊ ဧကကနိပါတ်ပါဠိတော်၊ အကမ္မဏီယဝဂ်၌လည်း ဘုရားရှင်က စိတ်ကို နေ့စဉ် အလေ့အကျင့်မပြုလုပ်ခြင်းနှင့် အလေ့အကျင့်ပြုလုပ်ခြင်းတို့၏ ကွာခြားချက်ကို ဤသို့ ဟောကြားထားတော်မူခဲ့ပါတယ် ³—

“နာဟံ ဘိက္ခဝေ အညံ ဧကစိတ္တမ္ပိ သမနုပဿာမိ ယံ ဧဝံ အဘာဝိတံ အဗဟုလီကတံ အကမ္မဏိယံ ဟောတိ ယထယိဒံ ဘိက္ခဝေ စိတ္တံ။ စိတ္တံ ဘိက္ခဝေ အဘာဝိတံ အဗဟုလီကတံ အကမ္မဏိယံ ဟောတိ။” ⁴

(ရဟန်းတို့… အဖန်ဖန် မပွားများအပ်၊ အဖန်ဖန် မလေ့ကျက်အပ်သည်ဖြစ်၍ အလုပ်လုပ်ရန် မသင့်လျော်သော၊ အသုံးမကျသော အရာဟူမူ ဤစိတ်နှင့်တူသော အခြားတစ်ခုသော တရားကိုမျှ ငါဘုရား မမြင်။ ရဟန်းတို့… မပွားများအပ်၊ မလေ့ကျက်အပ်သော စိတ်သည်သာလျှင် အလုပ်လုပ်ရန် မသင့်လျော်ပေ။)

အဖွဲ့အစည်းတစ်ခုတွင် Mission Statement ကြီး မည်မျှပင် ရှိနေပါစေ၊ ထို Mission အတိုင်း ဖြစ်ပေါ်လာစေရန် ဝန်ထမ်းများနှင့် ခေါင်းဆောင်တို့၏ စိတ်ကို နေ့စဉ် မပွားများ (အဘာဝိတ)၊ ထပ်ခါတလဲလဲ မလေ့ကျင့် (အဗဟုလီကတ) ဘူးဆိုပါက ထိုစိတ်သည် အကမ္မဏိယ ခေါ် အသုံးမကျသော၊ အလုပ်မဖြစ်သော စိတ်သာ ဖြစ်နေပါတော့တယ်။ နေ့စဉ် အလုပ်တာဝန် တစ်ခုချင်းစီတိုင်းကို သတိဖြင့် ပွားများလေ့ကျင့်ခြင်း (ဘာဝိတံ ဗဟုလီကတံ) ပြုမှသာလျှင် ထိုစိတ်သည် အလုပ်လုပ်ရန် သင့်လျော်သော (ကမ္မဏိယ) အခြေအနေသို့ ရောက်ရှိလာနိုင်တာ ဖြစ်ပါတယ်။

၃။ ပိဋကတ်တော်လာ အပြောနှင့်အလုပ် ညီညွတ်ရေး (ယထာဝါဒီ တထာကာရီ) ဓမ္မစံနှုန်း

တရားချစ်ခင် သူတော်ကောင်း အပေါင်းတို့— မစ်ရှင်ကို စာရွက်ပေါ်မှာ ထားရှိခြင်းနှင့် နေ့စဉ်အလုပ်သို့ ပြောင်းလဲခြင်းတို့၏ အဓိက ခြားနားချက်မှာ “အပြောနှင့် အလုပ် တစ်ထပ်တည်း ကျမကျ” ဆိုသည့် အချက်ပင် ဖြစ်ပါတယ်။ မြတ်စွာဘုရားရှင် ကိုယ်တော်မြတ်ကြီးသည် ဒီဃနိကာယ် သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂပါဠိတော်၊ ဗြဟ္မဇာလသုတ်တော်ကြီးမှာ မိမိကိုယ်တော်တိုင်၏ ဖြူစင်မွန်မြတ်သော အလေ့အကျင့်ကို ချီးမွမ်းကြပုံနှင့် စပ်လျဉ်း၍ ဤသို့ ထုတ်ဖော်ပြသထားပါတယ်—

“ယထာဝါဒီ တထာကာရီ၊ ယထာကာရီ တထာဝါဒီ။” ⁵

(ဆိုသည့်အတိုင်း ပြုလုပ်လေ့ရှိတော်မူ၏၊ ပြုလုပ်သည့်အတိုင်း ဆိုလေ့ရှိတော်မူ၏။)

စစ်မှန်သော Mission ဆိုသည်မှာ စာရွက်ပေါ်တွင် ရေးဆွဲထားသော ကြေညာချက် စာသားသက်သက် မဟုတ်ပါ။ “ဆိုသည့်အတိုင်း နေ့စဉ် လက်တွေ့ ပြုလုပ်ခြင်း၊ ပြုလုပ်သည့်အတိုင်း ရိုးသားစွာ ဆိုခြင်း” တည်းဟူသော သစ္စာပါရမီ နှင့် ကိုယ်ကျင့်တရား အရင်းခံမှသာလျှင် ပေါ်ထွက်လာတာ ဖြစ်ပါတယ်။

အင်္ဂုတ္တရနိကာယ်၊ စတုက္ကနိပါတ်ပါဠိတော်၊ စတုတ္ထပဏ္ဏာသကလာ တထာကာရီသုတ် ၌လည်း ဘုရားရှင်က ရဟန်းတို့အား—

“ယထာဝါဒီ ဘိက္ခဝေ တထာဂတော တထာကာရီ၊ ယထာကာရီ တထာဝါဒီ၊ ဣတိ ယထာဝါဒီ တထာကာရီ ယထာကာရီ တထာဝါဒီတိ၊ တသ္မာ ‘တထာဂတော’တိ ဝုစ္စတိ။” ⁶

(ရဟန်းတို့… မြတ်စွာဘုရားသည် ဆိုသည့်အတိုင်း ပြုတော်မူ၏၊ ပြုသည့်အတိုင်း ဆိုတော်မူ၏၊ ဤသို့ ဆိုသည့်အတိုင်း ပြုတော်မူသဖြင့်လည်းကောင်း၊ ပြုသည့်အတိုင်း ဆိုတော်မူသဖြင့်လည်းကောင်း ‘တထာဂတ’ ဟူ၍ ခေါ်ဆိုအပ်ပေ၏။) ဟု အလေးအနက် ဟောကြားတော်မူခဲ့ပါတယ်။

ခုဒ္ဒကနိကာယ်၊ ဓမ္မပဒပါဠိတော်၊ ယမကဝဂ်၌လည်း ဘုရားရှင်က အပြောသာရှိပြီး နေ့စဉ် လက်တွေ့မကျင့်ကြံသော ပုဂ္ဂိုလ်၏ အချည်းနှီးဖြစ်ပုံကို နွားကျောင်းသား ဥပမာဖြင့် ဤသို့ သတိပေး ဟောကြားထားတော်မူပါတယ်—

“ဗဟုမ္ပိ စေ သံဟိတ ဘာသမာနော၊ န တက္ကရော ဟောတိ နရော ပမတ္တော။

ဂေါပေါဝ ဂါဝေါ ဂဏယံ ပရေသံ၊ န ဘာဂဝါ သာမညဿ ဟောတိ။” ⁷

(အကယ်၍ ပိဋကတ်စာပေ ပါဠိတော် အများကိုပင် ရွတ်ဆိုဟောပြောနေပါသော်လည်း၊ မေ့လျော့ပေါ့ဆ၍ ထိုဟောဆိုသည့်အတိုင်း ကိုယ်တိုင် မကျင့်ကြံ မပြုလုပ်သောသူသည် သူတစ်ပါး၏ နွားတို့ကို ရေတွက်ပေးနေရသော နွားကျောင်းသားနှင့် တူ၏။ ထိုသူသည် ရဟန်းအဖြစ်၏ အကျိုးကျေးဇူးတရား [မဂ်၊ ဖိုလ်] ကို အလျဉ်း မရရှိနိုင်ပေ။)

အဖွဲ့အစည်းတစ်ခုတွင် Mission Statement ကို မည်မျှပင် ခမ်းနားစွာ ရေးဆွဲထားပါစေ၊ ခေါင်းဆောင်နှင့် ဝန်ထမ်းများသည် ထိုစကားအတိုင်း နေ့စဉ် ကာယကံ၊ ဝစီကံတို့ဖြင့် မကျင့်ကြံဘဲ မေ့လျော့ပေါ့ဆနေမည်ဆိုပါက သူတစ်ပါးနွားကို ရေတွက်ရုံမျှသာ တတ်စွမ်းပြီး နို့ရည်အရသာကို မသောက်သုံးရသော နွားကျောင်းသားကဲ့သို့ မိမိအတွက် မည်သည့် ဓမ္မအနှစ်သာရကိုမျှ ရရှိစေမည် မဟုတ်ပါ။

၄။ ပုဂ္ဂလပညတ်ပါဠိတော်လာ မာန၊ မာယာနှင့် သာဌေယျ အန္တရာယ်

ဒကာ ဒကာမတို့— အဘိဓမ္မပိဋကတ်၊ ပုဂ္ဂလပညတ်ပါဠိတော်၊ ဒုကမာတိကာနိဒ္ဒေသမှာ မြတ်စွာဘုရားရှင်က စိတ်၏ ကောက်ကျစ်စဉ်းလဲမှု၊ ဂုဏ်ဟန်ဆောင်မှု အညစ်အကြေးများကို ဤသို့ ရှင်းလင်းစွာ ခွဲခြားပြတော်မူခဲ့ပါတယ် ⁸— ၁။ မာန (Māna) — အမှန်တကယ် မရှိသော အဆင့်အတန်း၊ မသေချာသော အခြေအနေတို့အပေါ် အခြေပြု၍ “ငါတို့ အဖွဲ့အစည်းသည် ပြိုင်ဘက်မရှိ ဖြစ်ရမည်” ဟု စိတ်ကို မြှောက်တင်ထောင်လွှားတတ်သော သဘော ⁹။ ၂။ မာယာ (Māyā) — မိမိအဖွဲ့အစည်း၌ နေ့စဉ် ဖြစ်ပျက်နေသော အပြစ်ဒုစရိုက်များ၊ လှည့်ဖြားမှုများကို အများပြည်သူ မသိအောင် ဖုံးကွယ်လိမ်လည်တတ်သော သဘော ¹⁰။ ၃။ သာဌေယျ (Sāṭheyya) — မိမိ၌ အမှန်တကယ် မရှိသော ကျင့်ဝတ်သိက္ခာ၊ မဖြစ်နိုင်သော Mission အတုအယောင်တို့ကို အများပြည်သူ အထင်ကြီးလာစေရန် ပုံကြီးချဲ့ ဟန်ပြကြေညာတတ်သော သဘောတို့ ဖြစ်ကြပါတယ် ¹¹။

ခေတ်သစ် စီးပွားရေးလောကတွင် Mission Statement ကို နံရံပေါ်တွင် ချိတ်ဆွဲထားသော်လည်း နေ့စဉ်အလုပ်တွင် အသုံးမချနိုင်ခြင်းသည် စင်စစ်အားဖြင့် ဤ မာယာ နှင့် သာဌေယျ အကုသိုလ်တရားတို့၏ ပြယုဂ်ပင် ဖြစ်ပါတယ်။ ကုမ္ပဏီ၏ အဓိက လျှို့ဝှက်ဦးတည်ချက်မှာ တစ်ကိုယ်ရေ စည်းစိမ်ချဲ့ထွင်ရေးနှင့် အမြတ်အများဆုံး ရယူရေး ဖြစ်နေသော်လည်း (မာယာ)၊ စာရွက်ပေါ်တွင်မူ “လူမှုအကျိုးပြုရေး၊ သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် စောင့်ရှောက်ရေး၊ စာနာထောက်ထားရေး” စသည့် အထင်ကြီးဖွယ်ရာ စကားလုံးများဖြင့် ရေးသားကြေညာထားခြင်းသည် သာဌေယျပင် ဖြစ်ပါတယ်။

မဇ္ဈိမနိကာယ်၊ မဇ္ဈိမပဏ္ဏာသပါဠိတော်၊ ဗြာဟ္မဏဝဂ်လာ စန္ကီသုတ် ၌ ဘုရားရှင်က အမှန်တရားကို မသိဘဲ စိတ်ကူးယဉ်မှုဖြင့် မျက်စိစုံမှိတ် ရှေ့ဆောင်နေကြသော မျက်ကန်းခေါင်းဆောင်တို့၏ အန္တရာယ်ကို ဤသို့ သတိပေး မိန့်ဆိုတော်မူခဲ့ပါတယ် ¹²—

“သေယျထာပိ ဝါသေဋ္ဌ အန္ဓဝေဏိ ပရမ္ပရာ သံသတ္တာ၊ ပုရိမောပိ န ပဿတိ, မဇ္ဈိမောပိ န ပဿတိ, ပစ္ဆိမောပိ န ပဿတိ။” ¹³

(ဝါသေဋ္ဌ… မျက်စိကန်းတို့သည် တစ်ဦး၏ အဝတ်စကို တစ်ဦးက ကိုင်ဆွဲ၍ အစဉ်အတိုင်း သွားကြကုန်သကဲ့သို့ ဖြစ်၏။ ရှေ့ဆုံးမှ သွားသော မျက်ကန်းသည်လည်း မမြင်၊ အလယ်မှ လိုက်သော မျက်ကန်းသည်လည်း မမြင်၊ နောက်ဆုံးမှ လိုက်သော မျက်ကန်းသည်လည်း မမြင်သကဲ့သို့ ဖြစ်ပေ၏။)

ခေါင်းဆောင်ကိုယ်တိုင်က ကုသိုလ်တရားကို မမြင်ဘဲ လောဘ၊ မာနတို့ဖြင့် မောင်းနှင်ထားသော စာရွက်ပေါ်က ဟန်ပြ Mission ဖြင့် ရှေ့ဆောင်နေမည်ဆိုပါက ထိုခေါင်းဆောင်နောက်သို့ လိုက်ပါနေကြသော ဝန်ထမ်းများသည်လည်း အားလုံး ချောက်ကမ်းပါးထဲသို့ အတူတကွ ကျဆင်းကြရသကဲ့သို့ ပျက်စီးခြင်းသို့ ဆိုက်ရောက်ကြရမှာ ဖြစ်ပါတယ်။

၅။ ဓမ္မနှင့် ခေတ်သစ် Operationalization အကြား သတိပြုဖွယ် ကွဲပြားချက်များ (False Equivalence သတိပြုဖွယ်)

ဒကာကြီး ဒကာမကြီးတို့— ဤနေရာတွင် ခေတ်သစ် စီမံခန့်ခွဲမှုပညာမှ “Mission Execution / Operationalization” ဟူသော အယူအဆများနှင့် ဗုဒ္ဓဓမ္မဒေသနာတော်လာ “အာသေဝန”၊ “ဘာဝနာ”၊ “သမ္မာဝါယာမ” တရားတော်များအကြား မှားယွင်းသော တူညီမှု (False Equivalence) များ မဖြစ်ပေါ်စေရန် ဓမ္မသဘောအရ ရှင်းလင်းစွာ ခွဲခြားနားလည်ထားဖို့ အထူးလိုအပ်ပါတယ် ¹⁴။

ခေတ်သစ် စီးပွားရေးလောကတွင် မစ်ရှင်ကို နေ့စဉ်အလုပ်သို့ ပြောင်းလဲသည်ဟု ဆိုရာ၌ မည်မျှပင် စနစ်ကျနသော အသွင်ဆောင်နေပါစေ၊ နောက်ဆုံး အဆုံးအဖြတ် ဦးတည်ချက်မှာ လုပ်ငန်းခွင် စွမ်းဆောင်ရည် မြင့်မားစေရန် (Productivity)၊ စျေးကွက်ဝေစု ပိုမိုရရှိစေရန်နှင့် ရေရှည် အမြတ်အစွန်း (Financial Profitability) အမြင့်ဆုံး ရရှိရေးဟူသော လောကီအကျိုးစီးပွား (Commercial Gain) ကို မလွဲမသွေ ဦးတည်နေတတ်ပါတယ် ¹⁵။ တစ်နည်းအားဖြင့် နေ့စဉ် အကောင်အထည်ဖော်မှုကို စီးပွားရေးအောင်မြင်မှုအတွက် “မဟာဗျူဟာမြောက် နည်းပညာတစ်ခု” (Strategic Execution Tool) အဖြစ် အသုံးချခြင်း ဖြစ်ပါတယ်။

သို့သော် မြတ်စွာဘုရားရှင် ဟောကြားတော်မူသော “အဖန်တလဲလဲ ပွားများအားထုတ်မှု” (ဘာဝနာ / အာသေဝန) သည် ပြင်ပ အမြတ်အစွန်း သို့မဟုတ် နာမည်ကျော်စောမှုသက်သက်ကို ဦးတည်နေသည် မဟုတ်ပါ ¹⁶—

၎င်းသည် ကာမဂုဏ်တို့၌ တပ်မက်မှုမှ ထွက်မြောက်သော အကြံ (နေက္ခမ္မသင်္ကပ္ပ)၊

သူတစ်ပါး ပျက်စီးရာ ပျက်စီးကြောင်းကို မကြံစည်ဘဲ မေတ္တာရှေ့ထားသော အကြံ (အဗျာပါဒသင်္ကပ္ပ)၊

သတ္တဝါတို့အား ညှဉ်းပန်းနှိပ်စက်လိုမှု ကင်းသော ကရုဏာရှေ့ထားသည့် အကြံ (အဝိဟိံသာသင်္ကပ္ပ) တို့ဖြင့် နေ့စဉ် ကာယကံ၊ ဝစီကံ၊ မနောကံတို့ကို စင်ကြယ်စေခြင်း ဖြစ်ပါတယ် ¹⁷။

ရည်ရွယ်ချက်၏ အဆုံးစွန် ပန်းတိုင်သည်လည်း ပြင်ပလောကီ အဆောက်အအုံ ကြီးမားရေး မဟုတ်ဘဲ၊ လောဘ၊ ဒေါသ၊ မောဟတို့ကို အကြွင်းမဲ့ ချေဖျက်ကာ သံသရာဝဋ်ဆင်းရဲမှ လွတ်မြောက်ရာ နိဗ္ဗာန်ချမ်းသာ (လောကုတ္တရာ ဦးတည်ချက်) သို့ ဆိုက်ရောက်စေခြင်း ဖြစ်ပါတယ် ¹⁸။

ထို့ကြောင့် ဓမ္မမိတ်ဆွေတို့ အနေဖြင့် မိမိတို့ အဖွဲ့အစည်း၏ Mission ကို နေ့စဉ်အလုပ်အဖြစ် ပြောင်းလဲကြသည့်အခါ အမြတ်ထုတ်ရေးအတွက် သက်သက်မျှ မဖြစ်စေဘဲ၊ နေ့စဉ် အလုပ်ခွင်ထဲ၌ သမ္မာဝါစာ၊ သမ္မာကမ္မန္တ၊ သမ္မာအာဇီဝတည်းဟူသော ကုသိုလ်တရားများ လက်တွေ့ ရှင်သန်တိုးပွားရေးဟူသော စစ်မှန်သည့် ဓမ္မစံနှုန်းဖြင့် ထိန်းကျောင်း တည်ဆောက်သွားကြရမှာ ဖြစ်ပါတယ် ¹⁹။

မျက်မှောက်ခေတ် စီးပွားရေးလောက၊ အဖွဲ့အစည်းဆိုင်ရာ စီမံခန့်ခွဲမှုလောကနဲ့ လူမှုရေးလုပ်ငန်းခွင် အသီးသီးမှာ “Mission” (လုပ်ငန်းတာဝန် သတ်မှတ်ချက် သို့မဟုတ် ထမ်းဆောင်ရမည့် မစ်ရှင်) ဆိုတဲ့ စကားလုံးဟာ အဖွဲ့အစည်းတိုင်း မရှိမဖြစ် ချမှတ်ထားရတဲ့ မဟာဗျူဟာမြောက် အခြေခံအုတ်မြစ်ကြီးတစ်ခု ဖြစ်နေပါတယ်。 ကုမ္ပဏီတစ်ခု၊ အသင်းအဖွဲ့တစ်ခုဟာ နေ့စဉ် လုပ်ငန်းဆောင်တာတွေကို ဘယ်လို ပုံစံနဲ့ ဆောင်ရွက်သွားမယ်၊ မိမိတို့ ထုတ်လုပ်လိုက်တဲ့ ကုန်စည်နဲ့ ဝန်ဆောင်မှုတွေကတစ်ဆင့် လူ့အဖွဲ့အစည်းကို ဘယ်လို ဝန်ဆောင်မှု ပေးသွားမယ်ဆိုတာကို “Mission Statement” တွေ ရေးဆွဲပြီး ဝန်ထမ်းတွေကို လမ်းညွှန်ချက် ပေးလေ့ရှိကြပါတယ်。 သို့သော်လည်း အမှန်တကယ် လက်တွေ့ဘဝနဲ့ လုပ်ငန်းခွင် ဖြစ်ရပ်တွေကို စေ့စေ့စပ်စပ် ကြည့်ရှုစစ်ဆေးလိုက်တဲ့အခါ ထို Mission အများစုဟာ နံရံပေါ်မှာ၊ စာအုပ်တွေထဲမှာတော့ အလွန်ကြည့်ကောင်းပြီး တာဝန်ကျေပွန်သယောင် ရှိသော်လည်း၊ နေ့စဉ် အကောင်အထည်ဖော် ဆောင်ရွက်နေကြတဲ့ ဝန်ထမ်းတွေ၊ စီမံခန့်ခွဲသူတွေရဲ့ စိတ်နှလုံးသန္တာန်မှာတော့ “အလုပ်ဆိုတာ လခရဖို့၊ အမြတ်ရဖို့အတွက် အတင်းအကျပ် ပင်ပန်းဆင်းရဲစွာ ရုန်းကန်ရတဲ့ ဝန်ထုပ်ဝန်ပိုးကြီးတစ်ခု” အဖြစ်သာ သဘောထားနေကြတာကို တွေ့မြင်ရတတ်ပါတယ်။

၆။ ပိဋကတ်တော်လာ အနာကုလကမ္မန္တနှင့် သုစရိုက်အလုပ်၏ ဓမ္မစံနှုန်း

ခုဒ္ဒကနိကာယ်၊ ခုဒ္ဒကပါဌပါဠိတော်၊ မင်္ဂလသုတ်မှာ မြတ်စွာဘုရားရှင်က လူသားတို့၏ ကြီးပွားချမ်းသာခြင်း အကြောင်းတရား ၃၈ ပါးကို ဟောကြားတော်မူရာ၌ အလုပ်တာဝန် ဆောင်ရွက်မှုနှင့် စပ်လျဉ်း၍ ဤသို့ မင်္ဂလာတရားတော်တစ်ပါးကို ထုတ်ဖော်ပြသထားတော်မူပါတယ်—

“အနာကုလာ စ ကမ္မန္တာ၊ ဧတံ မင်္ဂလမုတ္တမံ။”

(ရှုပ်ထွေးမှုကင်းသော၊ အပြစ်ဒုစရိုက်တို့ဖြင့် မရောယှက်သော၊ အထွေထွေ အပြစ်ကင်းစင်သော အလုပ်တို့ကို လုပ်ကိုင်ဆောင်ရွက်ခြင်းသည် အတုမရှိ မြတ်သော မင်္ဂလာဖြစ်၏။)

အလုပ်တစ်ခုကို ဆောင်ရွက်ရာတွင် “အနာကုလ” ဖြစ်သည်ဆိုသည်မှာ စည်းစနစ်ကျနရုံ၊ အချိန်မီ ပြီးစီးရုံသက်သက်ကို ဆိုလိုသည် မဟုတ်ပါ။ မသမာသော လိမ်လည်လှည့်ဖြားမှုများ မပါရှိခြင်း၊ တစ်ဖက်သားကို မထိခိုက်စေခြင်း၊ လောဘ၊ ဒေါသတို့ဖြင့် ရောယှက်မနေဘဲ ဖြူစင်သော ကုသလစေတနာဖြင့် ပြုလုပ်ဆောင်ရွက်ခြင်းကို ဆိုလိုတာ ဖြစ်ပါတယ်။

အင်္ဂုတ္တရနိကာယ်၊ စတုက္ကနိပါတ်ပါဠိတော်၊ ပဌမပဏ္ဏာသကလာ စတုတ္ထအကမ္မဏီယသုတ် ၌လည်း ဘုရားရှင်က ရဟန်းတို့အား ဤသို့ သတိပေး ဟောကြားတော်မူခဲ့ပါတယ်—

“နာဟံ ဘိက္ခဝေ အညံ ဧကဓမ္မမ္ပိ သမနုပဿာမိ ယေန အနုပ္ပန္နာ ဝါ ကုသလာ ဓမ္မာ နုပ္ပဇ္ဇန္တိ၊ ဥပ္ပန္နာ ဝါ အကုသလာ ဓမ္မာ ပဝဍ္ဎန္တိ ယထယိဒံ ဘိက္ခဝေ အယောနိသောမနသိကာရော။”

(ရဟန်းတို့… မဖြစ်သေးသော ကုသိုလ်တရားတို့ မဖြစ်ပေါ်လာခြင်းငှာလည်းကောင်း၊ ဖြစ်ပြီးသော အကုသိုလ်တရားတို့ တိုးပွားစည်ပင်လာခြင်းငှာလည်းကောင်း မသင့်မတင့် နှလုံးသွင်းခြင်း (အယောနိသောမနသိကာရ) နှင့် တူသော အခြားတစ်ခုသော တရားကိုမျှ ငါဘုရား မမြင်။)

အဖွဲ့အစည်းတစ်ခုရဲ့ Mission ဆိုတာ စာရွက်ပေါ်မှာ မည်မျှပင် ခမ်းနားသော စကားလုံးတွေနဲ့ ရေးဆွဲထားပါစေ၊ လုပ်ငန်းခွင်ထဲမှာ ပါဝင်လုပ်ကိုင်နေကြသူတွေက “ငါလုပ်နေတဲ့ အလုပ်သည် သူတစ်ပါးကို ဒုက္ခပေးနေသလား၊ သမ္မာအာဇီဝနှင့် ညီညွတ်ရဲ့လား” လို့ အကြောင်းအကျိုးမှန်ကို ယောနိသောမနသိကာရ သတိတရားဖြင့် မဆင်ခြင်ဘဲ လုပ်ကိုင်နေကြမယ်ဆိုရင် အဲဒီ Mission ဟာ အကုသိုလ်တရားတို့ကိုသာ တိုးပွားစေတဲ့ အဆိပ်ခတ်ထားသော လုပ်ငန်းစဉ် ဖြစ်သွားရပါတော့တယ်။ ဆန့်ကျင်ဘက်အားဖြင့် မိမိတို့၏ နေ့စဉ် အလုပ်တာဝန် (Mission) ကို လူသားထုအား စစ်မှန်သော ဝန်ဆောင်မှုပေးခြင်း၊ အပြစ်ကင်းသော သုစရိုက်ဖြင့် အသက်မွေးခြင်းတည်းဟူသော ကုသိုလ်ဆောင်လုပ်ငန်း အဖြစ် အသိဉာဏ်ပြောင်းလဲ နှလုံးသွင်းနိုင်မယ်ဆိုရင် ထိုလုပ်ငန်းသည် ဘဝအတွက် အလွန်မြင့်မြတ်သော မင်္ဂလာတရား အစစ်အမှန် ဖြစ်လာရတာ ဖြစ်ပါတယ်။

၇။ ယထာဝါဒီ တထာကာရီ ဓမ္မစံနှုန်း

သာသနာတော်သမိုင်းမှာရော၊ လောကီလူသားတို့ရဲ့ ကျင့်ဝတ်နယ်ပယ်မှာပါ အလေးအမြတ် ထားအပ်တဲ့ အဓိက စံနှုန်းကြီးတစ်ခုကို ဘုရားရှင်က ဒီဃနိကာယ် သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂပါဠိတော်၊ ဗြဟ္မဇာလသုတ်တော်ကြီးမှာ မိမိကိုယ်တော်တိုင်၏ ဖြူစင်မွန်မြတ်သော အလေ့အကျင့်ကို ချီးမွမ်းကြပုံနှင့် စပ်လျဉ်း၍ ဤသို့ ထုတ်ဖော်ပြသထားပါတယ်—

“ယထာဝါဒီ တထာကာရီ၊ ယထာကာရီ တထာဝါဒီ။”

(ဆိုသည့်အတိုင်း ပြုလုပ်လေ့ရှိတော်မူ၏၊ ပြုလုပ်သည့်အတိုင်း ဆိုလေ့ရှိတော်မူ၏။)

စစ်မှန်သော Mission ဆိုတာ နံရံပေါ်မှာ ချိတ်ဆွဲထားတဲ့ ပိုစတာစာတမ်း၊ မီဒီယာပေါ်မှာ ကြော်ငြာရုံသက်သက် ပြောဆိုတဲ့ အခွံစကား မဟုတ်ပါ。 “ဆိုသည့်အတိုင်း အမှန်တကယ် ပြုလုပ်ခြင်း၊ ပြုလုပ်သည့်အတိုင်း ရိုးသားစွာ ဆိုခြင်း” တည်းဟူသော သစ္စာပါရမီ နှင့် ကိုယ်ကျင့်တရား အရင်းခံမှသာလျှင် ပေါ်ထွက်လာတာ ဖြစ်ပါတယ်။

၈။ စေတနာ၊ ကုသလဆန္ဒနှင့် အဘိဓမ္မာစိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ စိစစ်ချက်

အဘိဓမ္မပိဋကတ်၊ ဓမ္မသင်္ဂဏီပါဠိတော် စိတ္တုပ္ပါဒကဏ္ဍမှာ စိတ်နှင့် စေတသိက်တို့၏ ဖြစ်စဉ်ကို လေ့လာစိစစ်ကြည့်တဲ့အခါ အလုပ်တစ်ခု၏ ဦးတည်ရာကို ပုံဖော်ပေးတဲ့ အဓိက တရားနှစ်ပါးကို တွေ့ရပါမယ်— ၁။ စိတ်နှင့် ယှဉ်ဖက်တရားတို့ကို သက်ဆိုင်ရာ အာရုံဆီသို့ ရောက်အောင် ဆော်ဩဆွဲငင် စေ့ဆော်ပေးသော “စေတနာ” (Cetanā / Volition)၊ ၂။ မွန်မြတ်သော အကျိုးတရားကို လိုလားတောင့်တပြီး အားထုတ်လိုသော “ဆန္ဒ” (Kusala-chanda / Wholesome Aspiration) တို့ ဖြစ်ကြပါတယ်。

အင်္ဂုတ္တရနိကာယ် ဆက္ကနိပါတ်ပါဠိတော်၊ မဟာဝဂ်လာ နိဗ္ဗေဓိကသုတ် ၌ ဘုရားရှင်က—

“စေတနာဟံ ဘိက္ခဝေ ကမ္မံ ဝဒါမိ၊ စေတယိတွာ ကမ္မံ ကရောတိ ကာယေန ဝါစာယ မနသာ။”

(ရဟန်းတို့… ငါဘုရားသည် စေတနာကိုပင် ကံဟူ၍ ဟောတော်မူ၏။ စေတနာဖြင့် စေ့ဆော်၍သာလျှင် ကိုယ်ဖြင့်လည်းကောင်း၊ နှုတ်ဖြင့်လည်းကောင်း၊ စိတ်ဖြင့်လည်းကောင်း ကံကို ပြုလုပ်ကြကုန်၏။) ဟု အတိအလင်း မိန့်ဆိုထားတော်မူခဲ့ပါတယ်။

အဖွဲ့အစည်းတစ်ခု၏ Mission ဆိုသည်မှာ စာရွက်ပေါ်က စာသားတွေ မဟုတ်ပါ。 ထိုအဖွဲ့အစည်းကို ဦးဆောင်နေသူများ၊ ပါဝင်လုပ်ကိုင်နေသူများ၏ သန္တာန်၌ အမှန်တကယ် ကိန်းအောင်းနေသော “စေတနာ” သာလျှင် တကယ့် ပရမတ် ရည်ရွယ်ချက် အစစ်အမှန် ဖြစ်ပါတယ်။

၉။ ပုဂ္ဂလပညတ်ပါဠိတော်လာ မာယာ၊ သာဌေယျနှင့် ဟန်ပြ Mission ၏ အန္တရာယ်

အဘိဓမ္မပိဋကတ်၊ ပုဂ္ဂလပညတ်ပါဠိတော်၊ ဒုကမာတိကာနိဒ္ဒေသမှာ မြတ်စွာဘုရားရှင်က စိတ်၏ ကောက်ကျစ်စဉ်းလဲမှု အညစ်အကြေး နှစ်ပါးကို ဤသို့ ရှင်းလင်းစွာ ခွဲခြားပြတော်မူခဲ့ပါတယ်— ၁။ မာယာ (Māyā) — မိမိ၌ ရှိနေသော အပြစ်ဒုစရိုက်၊ မသမာသော ရည်ရွယ်ချက်ဆိုးများကို သူတစ်ပါး မသိအောင် ဖုံးကွယ်လိမ်လည်တတ်သော သဘော။ ၂။ သာဌေယျ (Sāṭheyya) — မိမိသန္တာန်၌ အမှန်တကယ် မရှိသော ဂုဏ်ကျေးဇူး၊ မွန်မြတ်သော Mission အတုအယောင်တို့ကို အများပြည်သူ အထင်ကြီးလာစေရန် ပုံကြီးချဲ့ ဟန်ဆောင်ပြသတတ်သော သဘောတို့ ဖြစ်ကြပါတယ်。

ခေတ်သစ် အဖွဲ့အစည်းဆိုင်ရာ Mission Statement အချို့မှာ ဒီ မာယာ နဲ့ သာဌေယျ ဆိုတဲ့ အကုသိုလ်တရားတွေ ထင်ထင်ရှားရှား ရောယှက်နေတတ်တာကို သတိပြု ဆင်ခြင်ကြည့်နိုင်ပါတယ်။

၁၀။ လူမှုဘဝနှင့် မိသားစုအတွင်း Mission ကို ကုသိုလ်ဆောင်အဖြစ် ပြောင်းလဲကျင့်သုံးခြင်း

ဒီဃနိကာယ် ပါထိကဝဂ္ဂပါဠိတော်၊ သိင်္ဂါလောဝါဒသုတ်တွင် မြတ်စွာဘုရားရှင်သည် အိမ်ထောင်ဦးစီး ဒါယကာ ဒါယိကာမတို့အား အရပ်မျက်နှာ ခြောက်ပါးကို ရိုသေစွာ လုပ်ကျွေးပြုစုရန် ဟောကြားတော်မူခဲ့ပါသည်。 ထိုဒေသနာတော်၌ မိဘနှင့် သားသမီး၊ ဆရာနှင့် တပည့်၊ လင်နှင့် မယား၊ မိတ်ဆွေအချင်းချင်း၊ အလုပ်ရှင်နှင့် အလုပ်သမား၊ ရဟန်းပုဂ္ဂိုလ်နှင့် ဒါယကာတို့အကြား ဆက်ဆံရေးတိုင်းတွင် ဖြည့်ဆည်းရမည့် တာဝန် ၅ မျိုးစီကို ဘုရားရှင် ပြဆိုထားတော်မူခဲ့ပါတယ်。

မိသားစုအတွင်း၌လည်းကောင်း၊ လုပ်ငန်းခွင်၌လည်းကောင်း နေ့စဉ် ထမ်းဆောင်နေရသော အလုပ်တာဝန်များကို “ငါ အမြတ်ရဖို့၊ ငါ လခရဖို့အတွက် အတင်းအကျပ် ရုန်းကန်နေရသည်” ဟု လောဘနှင့် ဒေါသကို အခြေခံပြီး ရှုမြင်နေသရွေ့ ထိုအလုပ်သည် မောပန်းဖွယ်ရာ ဝန်ထုပ်ဝန်ပိုးကြီးတစ်ခုသာ ဖြစ်နေပါလိမ့်မည်။ သို့သော် “ငါယခု ရေးဆွဲဆောင်ရွက်နေသော Mission Statement သည် မိသားစုကို တရားသဖြင့် လုပ်ကျွေးပြုစုခြင်း ဖြစ်သည်၊ စားသုံးသူ ပြည်သူလူထု၏ အခက်အခဲကို ကူညီဖြေရှင်းပေးသော ဝန်ဆောင်မှု ဖြစ်သည်၊ အများကောင်းကျိုးကို သယ်ပိုးဆောင်ရွက်နေသော ပါရမီဖြည့်ဆည်းမှု ဖြစ်သည်” ဟု နှလုံးသွင်း (ယောနိသောမနသိကာရ) ပြောင်းလဲလိုက်သည့်အခါ နေ့စဉ်အလုပ်ခွင်သည်ပင်လျှင် အပြစ်ကင်းသော ဒါန၊ သီလ၊ ဝေယျာဝစ္စတည်းဟူသော ကုသိုလ်ဆောင်လုပ်ငန်း (Kusala-driven Mission) အဖြစ်သို့ ချက်ချင်း အသွင်ပြောင်းသွားရပါတော့တယ်။

၁၁။ ဓမ္မဆင်ခြင်ဉာဏ်မှ သစ္စာလေးပါး တရားတော်သို့ အဆုံးစွန် ဆိုက်ရောက်ဆင်းသက်ခြင်း

၁။ ဒုက္ခသစ္စာကို ပိုင်းခြားထင်ထင် သိမြင်ခြင်း — လောက၌ အပြောနှင့်အလုပ် မညီညွတ်သော၊ အတင်းအကျပ် အမြတ်ထုတ်နေကြသော အလုပ်ခွင်အတွင်း နေထိုင်အလုပ်လုပ်ရခြင်းသည် မျက်မှောက်ဘဝ၌ပင် ကြီးမားလှသော စိတ်ဆင်းရဲမှု (ဒေါမနဿ) နှင့် ပင်ပန်းနွမ်းနယ်ရမှု (ဥပါယာသ) ဖြစ်ပါတယ်。 ထိုမျှမက လူသားတို့ အလွန်အပင်ပန်းခံ၍ ထမ်းဆောင်နေရသော အလုပ်တာဝန်များ၊ ရရှိလာသော အောင်မြင်မှု၊ ရာထူး၊ စည်းစိမ်ဟူသမျှတို့သည်လည်း မမြဲခြင်း (အနိစ္စ)၊ ဆင်းရဲခြင်း (ဒုက္ခ) နှင့် အစိုးမရခြင်း (အနတ္တ) သဘောသာ ဖြစ်ကြသဖြင့် အလုံးစုံသော ဥပါဒါနက္ခန္ဓာ ငါးပါးတို့သည် ဒုက္ခသစ္စာ အစစ်အမှန်သာ ဖြစ်ကြပါတယ်。

၂။ သမုဒယသစ္စာကို အကြွင်းမဲ့ ပယ်သတ်ခြင်း — ထိုကဲ့သို့ အလုပ်တာဝန်များကြား၌ ပင်ပန်းဆင်းရဲစွာ နစ်မျောနေရခြင်း၏ မူလဘူတ အကြောင်းရင်းမှန်မှာ အခြားမဟုတ်ပါ。 အာရုံဆိုးတို့အပေါ် အဆမတန် တပ်မက်စွဲလမ်းနေသော တဏှာ (လောဘ)၊ "ငါသည် အောင်မြင်သူဖြစ်ရမည်" ဟု ထောင်လွှားစွဲလမ်းသော မာန နှင့် အမှန်တရားကို မသိမြင်သော အဝိဇ္ဇာ တို့ကြောင့်သာ ဖြစ်ပါတယ်。 ထိုတဏှာလောဘသည်ပင်လျှင် လူတို့ကို ဟန်ဆောင်မုသား ဆိုစေပြီး၊ သံသရာဝဋ်ဆင်းရဲကို အဆုံးမရှိ လည်ပတ်စေတတ်သော အကြောင်းရင်းမှန် သမုဒယသစ္စာ ဖြစ်ပါတယ်。

၃။ နိရောဓသစ္စာကို မျက်မှောက်ပြုခြင်း — ထိုတဏှာ၊ မာန၊ အဝိဇ္ဇာတို့ အကြွင်းမဲ့ ချုပ်ငြိမ်းသွားသည့်အခါ၊ အတ္တဆန္ဒနှင့် လှည့်ဖြားမှုများ အားလုံး လုံးဝ ရပ်တန့်ငြိမ်းအေးသွားသည့်အခါ အလုံးစုံသော ရုပ်နာမ်သင်္ခါရတို့၏ ချုပ်ငြိမ်းရာ အစစ်အမှန်ဖြစ်သည့် အမြိုက်မဟာ နိဗ္ဗာန်တည်းဟူသော နိရောဓသစ္စာ ကို မျက်မှောက်ပြု ရောက်ရှိနိုင်မှာ ဖြစ်ပါတယ်。

၄။ မဂ္ဂသစ္စာကို ပွားများအားထုတ်ခြင်း — ထိုငြိမ်းအေးရာ နိဗ္ဗာန်သို့ ဆိုက်ရောက်ရန် လျှောက်လှမ်းရမည့် မပျက်မကွက် ကျင့်ကြံရမည့် လမ်းစဉ်မှာ ဘုရားရှင် ဟောကြားတော်မူသည့် မဂ္ဂင်ရှစ်ပါးတည်းဟူသော မဂ္ဂသစ္စာ ဖြစ်ပါတယ်—

ရုပ်နာမ်တို့၏ အရှိသဘာဝကို မှန်ကန်စွာ သိမြင်ခြင်း (သမ္မာဒိဋ္ဌိ)၊

လှည့်ဖြားကောက်ကျစ်မှု ကင်းသော မှန်ကန်သော ကြံစည်မှု (သမ္မာသင်္ကပ္ပ)၊

မုသာဝါဒ စသော အပြစ်တို့မှ ကင်းစင်သော မှန်ကန်သော စကား (သမ္မာဝါစာ)၊

အပြစ်ကင်းသော ကုသိုလ်ဆောင်အလုပ် (သမ္မာကမ္မန္တ)၊

တရားသဖြင့် စီးပွားရှာသော မှန်ကန်သော အသက်မွေးမှု (သမ္မာအာဇီဝ)၊

မကောင်းမှု ရှောင်ရှား၍ ကုသိုလ်ပွားစေရန် မှန်ကန်သော ကြိုးပမ်းမှု (သမ္မာဝါယာမ)၊

ကိုယ်၊ နှုတ်၊ စိတ် သုံးပါးကို အမြဲစောင့်ကြည့်ဆင်ခြင်သော မှန်ကန်သော သတိ (သမ္မာသတိ)၊

စိတ်၏ တည်ကြည်ဖြူစင်စွာ တည်ငြိမ်မှု (သမ္မာသမာဓိ) တို့ ဖြစ်ကြပါတယ်。

တရားနိဂုံးနှင့် မေတ္တာပို့သခြင်း

ဒကာ ဒကာမတို့ —

ဒီကနေ့ နံနက်ခင်းတွင် နာယူကြည်ညိုကြရသည့် “Mission ကို ကုသိုလ်ဆောင်လုပ်ငန်းအဖြစ်မြင်ခြင်း” ဓမ္မဒေသနာတော်ကြီးကို နှလုံးသွင်းလျက်၊ သင်ချစ်ခင်သူတော်ကောင်းတို့သည် မိမိတို့၏ လုပ်ငန်းခွင်၊ အသင်းအဖွဲ့နှင့် မိသားစုဘဝ အသီးသီးတွင် အလုပ်တာဝန်များကို ပင်ပန်းဖွယ်ရာ ဝန်ထုပ်ဝန်ပိုးအဖြစ် မရှုမြင်ကြဘဲ၊ အတွင်းစိတ်သန္တာန်၏ ဖြူစင်သော စေတနာ၊ အများအကျိုးကို သယ်ပိုးလိုသော ကရုဏာ၊ အပြစ်ကင်းသော သမ္မာအာဇီဝတရားတို့ဖြင့် ပေါင်းစပ်ကာ ကုသိုလ်ဆောင်လုပ်ငန်း အဖြစ် လက်တွေ့ ထင်ဟပ်ကျင့်သုံး ရှင်သန်နိုင်ကြပါစေ。

ထိုသို့ ယထာဝါဒီ တထာကာရီ တရားတော်နှင့်အညီ ဆိုသည့်အတိုင်း ပြုလုပ်၊ ပြုသည့်အတိုင်း ရိုးသားစွာ ဆိုနိုင်ကြခြင်းဖြင့် မျက်မှောက်ဘဝ၌လည်း အပြစ်ကင်းစင်သော အနဝဇ္ဇသုခချမ်းသာနှင့် အောင်မြင်တိုးတက်မှု အပေါင်းကို ပိုင်ဆိုင်နိုင်ကြပြီး၊ သံသရာတစ်ကွေ့၌လည်း မဂ်ဉာဏ်၊ ဖိုလ်ဉာဏ်၊ အမြိုက်မဟာ နိဗ္ဗာန်တရားတော်မြတ်ကို လျင်မြန်စွာ မျက်မှောက်ပြု ဆိုက်ရောက်နိုင်ကြပါစေကုန်သတည်း。

သာဓု… သာဓု… သာဓု။

Sao Dhammasami

စာကိုးနှင့် အောက်ခြေမှတ်စုများ (Footnotes )

¹ အဘိဓမ္မပိဋက၊ ပဋ္ဌာန်းပါဠိတော်၊ ပစ္စယုဒ္ဒေသ၊ ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာမူ၊ စာမျက်နှာ ၁။

² ၎င်းကျမ်း၊ ပစ္စယနိဒ္ဒေသ၊ အာသေဝနပစ္စယနိဒ္ဒေသ၊ ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာမူ၊ စာမျက်နှာ ၄။

³ အင်္ဂုတ္တရနိကာယ၊ ဧကကနိပါတ်ပါဠိတော်၊ ၃-အကမ္မဏီယဝဂ်၊ ၁-ပဌမအကမ္မဏီယသုတ်၊ ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာမူ၊ စာမျက်နှာ ၅။

⁴ ၎င်းကျမ်း၊ စာမျက်နှာ ၅။

⁵ ဒီဃနိကာယ၊ သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂပါဠိတော်၊ ၁-ဗြဟ္မဇာလသုတ်၊ စူဠသီလနိဒ္ဒေသ၊ ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာမူ၊ စာမျက်နှာ ၄။

⁶ အင်္ဂုတ္တရနိကာယ၊ စတုက္ကနိပါတ်ပါဠိတော်၊ ၄-စတုတ္ထပဏ္ဏာသက၊ (၂၃) ၃-စလ္လိနဝဂ်၊ ၃-တထာကာရီသုတ်၊ ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာမူ၊ စာမျက်နှာ ၃၁၃။

⁷ ခုဒ္ဒကနိကာယ၊ ဓမ္မပဒပါဠိတော်၊ ၁-ယမကဝဂ်၊ ဂါထာအမှတ် ၁၉၊ ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာမူ၊ စာမျက်နှာ ၁၄။

⁸ အဘိဓမ္မပိဋက၊ ပုဂ္ဂလပညတ်ပါဠိတော်၊ ဒုကမာတိကာနိဒ္ဒေသ (မာန-မာယာ-သာဌေယျ ဝိဘင်္ဂ)၊ ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာမူ၊ စာမျက်နှာ ၁၂၁။

⁹ ၎င်းကျမ်း၊ စာမျက်နှာ ၁၂၁။

¹⁰ ၎င်းကျမ်း၊ စာမျက်နှာ ၁၂၁။

¹¹ ၎င်းကျမ်း၊ စာမျက်နှာ ၁၂၁။

¹² မဇ္ဈိမနိကာယ၊ မဇ္ဈိမပဏ္ဏာသပါဠိတော်၊ ၅-ဗြာဟ္မဏဝဂ်၊ ၅-စန္ကီသုတ်၊ ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာမူ၊ စာမျက်နှာ ၁၉၆။

¹³ ၎င်းကျမ်း၊ စာမျက်နှာ ၁၉၇။

¹⁴ သံယုတ္တနိကာယ၊ မဟာဝဂ္ဂသံယုတ်ပါဠိတော်၊ ၁-မဂ္ဂသံယုတ်၊ ၃-မိစ္ဆတ္တဝဂ်၊ ၄-ဒုတိယမိစ္ဆတ္တသုတ်၊ ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာမူ၊ စာမျက်နှာ ၁၉။

¹⁵ အင်္ဂုတ္တရနိကာယ၊ ပဉ္စကနိပါတ်ပါဠိတော်၊ ၁-ပဌမပဏ္ဏာသက၊ ၅-ရာဇဝဂ်၊ ၁-ပဌမရာဇသုတ်၊ ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာမူ၊ စာမျက်နှာ ၄၄။

¹⁶ မဇ္ဈိမနိကာယ၊ မူလပဏ္ဏာသပါဠိတော်၊ ၃-တတိယဝဂ်၊ ၄-စူဠဟတ္ထိပဒေါပမသုတ်၊ ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာမူ၊ စာမျက်နှာ ၃၃၅။

¹⁷ ဒီဃနိကာယ၊ မဟာဝဂ္ဂပါဠိတော်၊ ၉-မဟာသတိပဋ္ဌာနသုတ် (မဂ္ဂသစ္စဝိဘင်္ဂ၊ သမ္မာသင်္ကပ္ပနိဒ္ဒေသ)၊ ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာမူ၊ စာမျက်နှာ ၂၄၆။

¹⁸ သံယုတ္တနိကာယ၊ မဟာဝဂ္ဂသံယုတ်ပါဠိတော်၊ ၁၂-သစ္စသံယုတ်၊ ၂-ဓမ္မစက္ကပဝတ္တနဝဂ်၊ ၁-ဓမ္မစက္ကပဝတ္တနသုတ်၊ ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာမူ၊ စာမျက်နှာ ၃၆၇။

¹⁹ အင်္ဂုတ္တရနိကာယ၊ တိကနိပါတ်ပါဠိတော်၊ ၁-ပဌမပဏ္ဏာသက၊ ၃-ပုဂ္ဂလဝဂ်၊ ၉-အန္ဓသုတ်၊ ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာမူ၊ စာမျက်နှာ ၁၂၈-၁၃၀။

20ခုဒ္ဒကနိကာယ၊ ခုဒ္ဒကပါဌပါဠိတော်၊ ၅-မင်္ဂလသုတ်၊ ဂါထာအမှတ် ၅၊ ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာမူ၊ စာမျက်နှာ ၃。

²1 အင်္ဂုတ္တရနိကာယ၊ ဧကကနိပါတ်ပါဠိတော်၊ ၃-အကမ္မဏီယဝဂ်၊ ၁၀-စတုတ္ထအကမ္မဏီယသုတ်၊ ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာမူ၊ စာမျက်နှာ ၅。

22 ဒီဃနိကာယ၊ သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂပါဠိတော်၊ ၁-ဗြဟ္မဇာလသုတ်၊ စူဠသီလနိဒ္ဒေသ၊ ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာမူ၊ စာမျက်နှာ ၄。

23အင်္ဂုတ္တရနိကာယ၊ စတုက္ကနိပါတ်ပါဠိတော်၊ ၄-စတုတ္ထပဏ္ဏာသက၊ (၂၃) ၃-စလ္လိနဝဂ်၊ ၃-တထာကာရီသုတ်၊ ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာမူ၊ စာမျက်နှာ ၃၁၃。

24ခုဒ္ဒကနိကာယ၊ ဓမ္မပဒပါဠိတော်၊ ၁-ယမကဝဂ်၊ ဂါထာအမှတ် ၁၉၊ ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာမူ၊ စာမျက်နှာ ၁၄。

25အဘိဓမ္မပိဋက၊ ဓမ္မသင်္ဂဏီပါဠိတော်၊ စိတ္တုပ္ပါဒကဏ္ဍ၊ ကုသလဓမ္မဝိဘင်္ဂ၊ ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာမူ၊ စာမျက်နှာ ၁၇-၁၈。

26၎င်းကျမ်း၊ စေတနာစေတသိကနိဒ္ဒေသ၊ ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာမူ၊ စာမျက်နှာ ၁၉。

27၎င်းကျမ်း၊ ဆန္ဒစေတသိကနိဒ္ဒေသ၊ ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာမူ၊ စာမျက်နှာ ၂၁。

28အင်္ဂုတ္တရနိကာယ၊ ဆက္ကနိပါတ်ပါဠိတော်၊ ၂-ဒုတိယပဏ္ဏာသက၊ ၆-မဟာဝဂ်၊ ၉-နိဗ္ဗေဓိကသုတ်၊ ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာမူ၊ စာမျက်နှာ ၃၅၉。

29 အဘိဓမ္မပိဋက၊ ပုဂ္ဂလပညတ်ပါဠိတော်၊ ဒုကမာတိကာနိဒ္ဒေသ (မာယာ-သာဌေယျ ဝိဘင်္ဂ)၊ ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာမူ၊ စာမျက်နှာ ၁၂၁。

ကျမ်းကိုးစာရင်း (References)

၁။ ဆဋ္ဌသံဂါယနာ မူပိဋကတ်တော် (မြန်မာအက္ခရာ)၊ ရန်ကုန်မြို့၊ သာသနာရေးဦးစီးဌာန ပုံနှိပ်တိုက်။

ဒီဃနိကာယ (သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂပါဠိတော် နှင့် မဟာဝဂ္ဂပါဠိတော်)။

မဇ္ဈိမနိကာယ (မူလပဏ္ဏာသပါဠိတော် နှင့် မဇ္ဈိမပဏ္ဏာသပါဠိတော်)။

သံယုတ္တနိကာယ (မဟာဝဂ္ဂသံယုတ်ပါဠိတော်)။

အင်္ဂုတ္တရနိကာယ (ဧကကနိပါတ်၊ တိကနိပါတ်၊ စတုက္ကနိပါတ်၊ ပဉ္စကနိပါတ်ပါဠိတော်)။

ခုဒ္ဒကနိကာယ (ဓမ္မပဒပါဠိတော်)။

အဘိဓမ္မပိဋက (ပုဂ္ဂလပညတ်ပါဠိတော် နှင့် ပဋ္ဌာန်းပါဠိတော်)။