အကြောင်းနှင့်အကျိုးကို မြင်သော လုပ်ငန်းရှင်
ဗုဒ္ဓသာသနာနှစ် — ၂၅၇၀ ခုနှစ်
အကြောင်းနှင့်အကျိုးကို မြင်သော လုပ်ငန်းရှင်
နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။
ဗုဒ္ဓဿ ဒန္တဓာတုယော မဟာသရီရဓာတုယော ဝန္ဒနံ ကရောမိ ၊ ဗုဒ္ဓဿ ဒန္တဓာတုယော ဥဘတော ဟတ္ထေ ဓာရေန္တော ပသန္နစိတ္တော၊သက္ကစ္စံ ပူဇံ ကရောမိ၊ ဂရုကရောန္တော နမာမိ။ ဣမာ ဗုဒ္ဓဿ ဒန္တဓာတုယော သဒ္ဓါ-ပသာဒေန ပူဇေမိ၊ အဓိဋ္ဌာန-ပရမိယာ လဒ္ဓါ၊မယာ ရက္ခိတာ သုပ္ပတိဋ္ဌိတာ။ ဣမာ ဓာတုယော ဣဓ ပတိဋ္ဌိတာ သွာဂတ နာမ ဝိဟာရေ၊ တာသံ ရက္ခဏ-ဂေါပန-ပရိဟာရ-ကရဏံ ၊ မယာ ဘိက္ခု ဓမ္မသာမိ သိရိဒန္တမဟပါလက နာမ သက္ကစ္စံ ပဝတ္တတိ။
ယာ ဒိသာ လောကဓာတူသု ၊ ဗုဒ္ဓါနုဘာဝေန ဇောတန္တိ၊ တာဒိသေန အနုဘာဝေန ဣမာ ဓာတုယော သုပ္ပရိဂ္ဂဟိတာ။ ဗုဒ္ဓဿ ဓမ္မဿ သံဃဿ အနုဘာဝေန၊ မာတာပိတု အာစရိယဂုဏေန စ၊ သဗ္ဗေ သတ္တာ သုခိတာ ဟောန္တု၊ သဗ္ဗေ ဘယာ ဝိမုစ္စန္တု၊ သဗ္ဗေ သောကာ တရန္တု စ။
နမော ဗုဒ္ဓဿ၊ နမော ဓမ္မဿ၊ နမော သံဃဿ၊ နမော မာတာပိတုဿ၊ နမော အာစရိယဿ။
စွယ်တော်မြတ်များကို ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်လျက်ရှိသော တပည့်တော် အရှင်ဓမ္မသာမိသည် မြတ်စွာဘုရားအား ရှိခိုးပါ၏။ တရားတော်မြတ်အား ရှိခိုးပါ၏။ သံဃာတော်မြတ်အား ရှိခိုးပါ၏။ မိဘနှစ်ပါးအား ရှိခိုးပါ၏။ ဆရာသမားတို့အား ရှိခိုးပါ၏။
ဒကာ ဒကာမတို့…
မနက်အစည်းအဝေးတစ်ခုမှာ လုပ်ငန်းပိုင်ရှင်က စာရွက်ကို စားပွဲပေါ်ပစ်ချလိုက်တယ်ဆိုပါစို့။
“ဒီလ ရောင်းအားကျသွားတယ်။ အရောင်းအဖွဲ့ ဘာလုပ်နေကြတာလဲ?”
အသံလည်း နည်းနည်းကျယ်တယ်။
အရောင်းမန်နေဂျာက တိတ်နေတယ်။
လုပ်ငန်းပိုင်ရှင်အမြင်မှာတော့ အကျိုးကို မြင်ပြီ။
ရောင်းအားကျတယ်။
အကြောင်းကိုလည်း သိပြီလို့ထင်တယ်။
အရောင်းအဖွဲ့မကောင်းလို့။
ဒါပေမယ့် တကယ်လား?
နောက်မှ တစ်ခုချင်းစစ်ကြည့်တော့ အခြားအရာတွေ ပေါ်လာတယ်။
ပစ္စည်းလက်ကျန် ပြတ်နေတဲ့ရက်များတယ်။
ဖောက်သည်မှာပြီးရင် ပို့ချိန်ကြာတယ်။
ဖောက်သည်မေးတဲ့စာကို ပြန်ဖြေချိန်နှေးတယ်။
လွန်ခဲ့တဲ့လက ဝန်ထမ်းအတွေ့အကြုံရှိသူနှစ်ယောက် ထွက်သွားတယ်။
အစားထိုးဝန်ထမ်းတွေ သင်တန်းမပြည့်သေးဘူး။
ပစ္စည်းတချို့ ဈေးတက်ပေမယ့် ဖောက်သည်ကို ဘာကြောင့်တက်တယ်ဆိုတာ ရှင်းပြပေးမှုနည်းတယ်။
ပြိုင်ဘက်ဘက်မှာတော့ ပို့ဆောင်မှု ပိုမြန်လာတယ်။
ဒါဆို ရောင်းအားကျခြင်းရဲ့အကြောင်းက—
“အရောင်းဝန်ထမ်းညံ့လို့”
တစ်ချက်တည်းလား?
မဟုတ်တော့ဘူး။
ဒီနေရာမှာ ခေါင်းဆောင်တစ်ယောက်ရဲ့ ပညာကို ဘယ်နေရာမှာတိုင်းမလဲ?
ပြဿနာဖြစ်တာကို မြန်မြန်မြင်နိုင်တာတစ်ခုတည်းနဲ့ မတိုင်းဘူး။
အကျိုးကိုမြင်ပြီး အကြောင်းကို မလွဲအောင် ရှာနိုင်သလား ဆိုတာနဲ့ တိုင်းရမယ်။
ဒီနေ့တရားရဲ့မေးခွန်းက ဒီနေရာကနေ စတယ်။
အကြောင်းနဲ့အကျိုးကို မြင်တယ်ဆိုတာ ဘာကိုဆိုလိုတာလဲ?
ဖြစ်ရပ်နှစ်ခု ဆက်တိုက်ဖြစ်တာမြင်ပြီး—
“ပထမဟာ ဒုတိယကို ဖြစ်စေတာ”
လို့ ချက်ချင်းပြောတာလား?
မဟုတ်သေးဘူး။
ကိုယ်ကြိုက်တဲ့အကြောင်းတစ်ခုကိုရွေးပြီး အားလုံးကို အဲဒီအကြောင်းနဲ့ရှင်းတာလား?
မဟုတ်ဘူး။
ပြဿနာဖြစ်တိုင်း—
“ကံပဲ”
ဆိုပြီး ပိတ်လိုက်တာလား?
ဒါလည်း ဗုဒ္ဓဓမ္မရဲ့ အကြောင်း–အကျိုးမြင်ပုံကို အလွန်လျှော့ချလိုက်တာဖြစ်နိုင်တယ်။
ဒကာ ဒကာမတို့…
ဒီခေါင်းစဉ်ကို ဦးဇင်းတို့ ဗုဒ္ဓဓမ္မနဲ့ ချိတ်တဲ့အခါ အလွန်သတိထားရမယ်။
ခေတ်သစ်စီးပွားရေးမှာ အကြောင်းရင်းစစ်တာတစ်မျိုး။
ဗုဒ္ဓဓမ္မမှာ ပဋိစ္စသမုပ္ပာဒကို ဟောထားတာက သံသရာဒုက္ခ ဖြစ်ပေါ်ပုံနဲ့ ချုပ်ငြိမ်းပုံကို ထိုးထွင်းသိမြင်စေဖို့။
အဲဒါကို—
“ဗုဒ္ဓဘုရားက လုပ်ငန်းဆိုင်ရာ ပြဿနာရှာနည်းကို ဟောခဲ့တယ်”
လို့ မပြောရဘူး။
မဟောဘူး။
ဒါပေမယ့် ပဋိစ္စသမုပ္ပာဒမှာရှိတဲ့ အခြေအနေအပေါ် မူတည်၍ ပေါ်ပေါက်ခြင်း ဆိုတဲ့ ဓမ္မအမြင်က လူတစ်ယောက်ကို လောကီပြဿနာတွေကိုလည်း “တစ်ချက်တည်းနဲ့ မချုပ်ဘဲ အကြောင်းအခြေအနေကြည့်တတ်တဲ့ စိတ်” ဖြစ်လာအောင် သင်ခန်းစာပေးနိုင်တယ်။
သံယုတ္တနိကာယ် ၁၂.၂၀၊ ပစ္စယသုတ်မှာ မြတ်စွာဘုရားရှင်က ပဋိစ္စသမုပ္ပာဒနဲ့ ပဋိစ္စသမုပ္ပန္နတရားတို့ကို ခွဲရှင်းတော်မူတယ်။ အဝိဇ္ဇာအခြေအနေရှိသဖြင့် သင်္ခါရ၊ သင်္ခါရအခြေအနေရှိသဖြင့် ဝိညာဏ် စသည်ဖြင့် ဒုက္ခအစုအဝေးဖြစ်ပေါ်ရာ အခြေအနေဆက်စပ်မှုကို ဟောပြီး၊ ထိုအခြေအနေပေါ်ပေါက်မှုဟာ ဘုရားပွင့်သည်ဖြစ်စေ မပွင့်သည်ဖြစ်စေ တရား၏အခြေအနေဆိုင်ရာသဘောအဖြစ် တည်ရှိကြောင်း ဖော်ပြထားတယ်။ အခြေအနေကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသောတရားတွေကိုလည်း မတည်မြဲ၊ ဖြစ်ပေါ်ပြီး ပျက်စီးချုပ်ငြိမ်းရသောတရားများအဖြစ် ဖော်ပြတယ်။
ဒီနေရာမှာ အရမ်းအရေးကြီးတယ်။
ဗုဒ္ဓဓမ္မရဲ့ အကြောင်း–အကျိုးသဘောကို—
“အရာတစ်ခုရှိရင် တစ်ခုဖြစ်တယ်”
ဆိုတဲ့ ကလေးစာလောက်နဲ့ မထားရဘူး။
အခြေအနေရှိလို့ ဖြစ်တယ်။
အခြေအနေပြောင်းရင် ဖြစ်ပုံပြောင်းတယ်။
အခြေအနေချုပ်ရင် အဲဒီအပေါ်မူတည်ဖြစ်နေတဲ့အရာလည်း ချုပ်လာတယ်။
ဒါကြောင့် ဓမ္မက ဦးဇင်းတို့ကို “ဘယ်သူ့အပြစ်လဲ” ဆိုတဲ့မျက်စိတစ်လုံးတည်းနဲ့ မကြည့်ဘဲ—
“ဘာအခြေအနေတွေ ပေါင်းပြီး ဒီရလဒ်ဖြစ်လာသလဲ”
ဆိုတဲ့ပညာဘက်ကို ဆွဲပေးတယ်။
ဒကာ ဒကာမတို့…
လူတစ်ယောက် ဆိုင်ဖွင့်တယ်။
သုံးလအတွင်း ပိတ်ရတယ်။
ကိုယ်က အပြင်ကနေကြည့်ပြီး—
“နေရာမကောင်းလို့”
ပြောတယ်။
တကယ်လား?
အဲဒီတစ်ကြောင်းနဲ့ ပြည့်ပြီလား?
နေရာမကောင်းနိုင်တယ်။
ဒါပေမယ့် ပစ္စည်းကော?
ဈေးကော?
အရည်အသွေးကော?
ဖောက်သည်အုပ်စုကို နားလည်လား?
ကုန်ကျစရိတ်တွက်ထားလား?
ငွေလည်ပတ်မှုရှိလား?
ဆိုင်ဖွင့်ချိန် ဖောက်သည်အချိန်နဲ့ကိုက်လား?
လူတွေ တစ်ခါဝယ်ပြီး ပြန်မလာတာ ဘာကြောင့်လဲ?
ဒီမေးခွန်းတွေအများကြီး ကျန်သေးတယ်။
တစ်ဖက်မှာ—
ဆိုင်တစ်ခု အောင်မြင်လာတယ်။
“နေရာကောင်းလို့”
ပဲလား?
ဒါလည်း မပြည့်ဘူး။
ကောင်းတဲ့နေရာမှာ ပိတ်သွားတဲ့ဆိုင်လည်း ရှိနိုင်တယ်။
မထင်ရှားတဲ့နေရာမှာ တည်မြဲနေတဲ့ဆိုင်လည်း ရှိနိုင်တယ်။
အကျိုးတစ်ခုဖြစ်လာရင် အကြောင်းတစ်ချက်တည်းနဲ့ ချက်ချင်းပိတ်မထားတဲ့စိတ်—
ဒီစိတ်ကို လုပ်ငန်းရှင်တစ်ယောက် တည်ဆောက်ရမယ်။
ဒီနေ့ တရားရဲ့ ပထမသင်ခန်းစာက—
“အဖြေမြန်တာနဲ့ ပညာရှိတာ မတူဘူး”
ဆိုတာ။
ခေါင်းဆောင်အများစု အဖြေမြန်ချင်တယ်။
ဘာကြောင့်လဲ?
လူတွေကြည့်နေတယ်။
Boss ဆိုတော့ ဖြေရမယ်ထင်တယ်။
ပြဿနာဖြစ်ရင်—
“အကြောင်းက ဒါ”
လို့ ချက်ချင်းပြောနိုင်တာကို ခေါင်းဆောင်မှုထင်တယ်။
တကယ်တော့ အချို့အချိန်မှာ ပိုပညာရှိတဲ့စကားက—
“အကျိုးကို မြင်ပြီ။ အကြောင်းကို အတည်မပြုသေးဘူး။ စစ်ရအောင်।”
ဒီဝါကျ။
ဒီဝါကျမှာ မာနနည်းတယ်။
မောဟနည်းတယ်။
အဖွဲ့ကို အမှန်ရှာခွင့်ပေးတယ်။
ဒကာ ဒကာမတို့…
မဇ္ဈိမနိကာယ် ၃၈ မှာလည်း အခြေအနေကိုမမှီဘဲ တစ်ခုခု လွတ်လွတ်လပ်လပ်တည်နေတယ်ဆိုတဲ့ အယူကို မြတ်စွာဘုရားရှင် အထူးပြင်ပေးတော်မူတယ်။
သာတိဆိုတဲ့ရဟန်းက ဝိညာဏ်နဲ့ပတ်သက်ပြီး မှားယွင်းတဲ့အမြင်တစ်ခုကို ကိုင်ထားတဲ့အခါ မြတ်စွာဘုရားရှင်က ဝိညာဏ်ဟာ အခြေအနေကိုမူတည်၍ ပေါ်ပေါက်တာ ဖြစ်ပြီး၊ အခြေအနေမရှိဘဲ ဝိညာဏ်ပေါ်ပေါက်တယ်လို့ မဟောထားကြောင်း ရှင်းတော်မူတယ်။ မျက်စိနဲ့ ရူပါရုံကိုမှီပြီး ပေါ်လာတဲ့ဝိညာဏ်ကို မျက်စိဝိညာဏ်၊ နားနဲ့အသံကိုမှီပြီး ပေါ်လာတာကို နားဝိညာဏ် စသည်ဖြင့် အခြေအနေလိုက်အမည်ခွဲပြီး၊ မီးတောက်ဟာ ဘာလောင်စာကိုမှီပြီး လောင်သလဲဆိုတာအလိုက် အမည်ခေါ်သလို ဥပမာပေးထားတယ်။ သုတ်ရဲ့နောက်ပိုင်းမှာလည်း “ဤအရာရှိလျှင် ထိုအရာဖြစ်လာသည်၊ ဤအရာဖြစ်ပေါ်မှုကြောင့် ထိုအရာဖြစ်ပေါ်သည်” ဆိုတဲ့ အခြေအနေဆက်စပ်သဘောကို ထပ်ရှင်းထားတယ်။
ဒီအချက်ကို လုပ်ငန်းဘက်ကို တိုက်ရိုက် “တူတယ်” လို့ မပြောဘူး။
ဒါပေမယ့် စိတ်ထားအတွက် သင်ခန်းစာက ကြီးတယ်။
ရလဒ်တစ်ခုကို အခြေအနေကင်းပြီး မကြည့်နဲ့။
ဝန်ထမ်းတစ်ယောက် performance ကျတယ်။
“ဒီလူပျင်းတယ်”
ဆိုပြီး လူရဲ့ identity ကို အကြောင်းအဖြစ် ချက်ချင်းမထားနဲ့။
တာဝန်ရှင်းလား?
သင်တန်းရလား?
အလုပ်ပမာဏဘယ်လောက်?
အကဲဖြတ်စနစ်တရားမျှတလား?
သူ့မှာ လုပ်ခွင့်အာဏာလုံလောက်လား?
အမြဲ priority ပြောင်းနေသလား?
Manager က ညွှန်ကြားချက်နှစ်မျိုးပေးနေလား?
ကိုယ်ရေးအခက်အခဲ ရှိလား?
တကယ်ပျင်းတာ ဖြစ်နိုင်တယ်။
ဒါပေမယ့် စစ်ပြီးမှပြော။
ဒကာ ဒကာမတို့…
ဒီမှာ အရေးကြီးတဲ့ ဓမ္မစည်းတစ်ခု ထပ်ဝင်လာတယ်။
အကြောင်း–အကျိုးမြင်ခြင်းကို “ကံပဲ” လို့ မလျှော့ရဘူး။
ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်တွေကြားမှာပင် တစ်ခါတလေ—
“ဘာလို့ဒီလိုဖြစ်တာလဲ?”
“ကံပေါ့”
ဆိုပြီး အဖြေမြန်မြန်ပိတ်တတ်တယ်။
ကံတရားကို မငြင်းဘူး။
ဗုဒ္ဓဓမ္မမှာ ကံဟာ အရေးကြီးတယ်။
ဒါပေမယ့် တွေ့ကြုံသမျှအရာအားလုံးဟာ အတိတ်ကံတစ်ခုတည်းကြောင့်ပဲ လို့ဆိုတာကို မြတ်စွာဘုရားရှင်က လက်မခံထားဘူး။
အင်္ဂုတ္တရနိကာယ် ၃.၆၂ မှာ မြတ်စွာဘုရားရှင်က အစွန်းရောက်အယူသုံးမျိုးကို ဝေဖန်ထားတယ်။ “လူတစ်ယောက်တွေ့ကြုံသမျှဟာ အတိတ်က ပြုခဲ့တာကြောင့်ပဲ” ဆိုတဲ့အယူ၊ “အမြင့်ဆုံးတန်ခိုးရှင်တစ်ပါး ဖန်တီးပေးတာကြောင့်ပဲ” ဆိုတဲ့အယူ၊ “အကြောင်းအခြေအနေမရှိဘဲ ဖြစ်တာ” ဆိုတဲ့အယူတို့ဖြစ်တယ်။ ပထမအယူလို အားလုံးကို အတိတ်လုပ်ရပ်တစ်ခုတည်းဆီ ပုံချလိုက်ရင် “ဒါလုပ်သင့်တယ်၊ ဒါမလုပ်သင့်ဘူး” ဆိုတဲ့ လက်ရှိအားထုတ်မှုနဲ့ တာဝန်ယူမှု ပျောက်နိုင်ကြောင်း သုတ်က သတိပေးထားတယ်။
ဒီတစ်ချက်ကို လုပ်ငန်းရှင်တွေ အလွန်သတိထားပါ။
လုပ်ငန်းပျက်တယ်။
“ငါ့ကံပဲ”
ဆိုပြီး မစစ်တော့ဘူး။
ဒီလိုဆို ဘာဖြစ်မလဲ?
စာရင်းမကောင်းတာ မပြင်တော့ဘူး။
ပစ္စည်းမကောင်းတာ မပြင်တော့ဘူး။
ဖောက်သည်ကို မနားထောင်တော့ဘူး။
Management မကောင်းတာ မပြင်တော့ဘူး။
ကိုယ့်အမှားကို မကြည့်တော့ဘူး။
ဒါဟာ ကံတရားကို ယုံတာထက်—
ကံဆိုတဲ့စကားကို အသုံးပြုပြီး တာဝန်ရှောင်တာ ဖြစ်နိုင်တယ်။
တစ်ဖက်မှာ—
“ကံဆိုတာဘာမှမရှိဘူး၊ ငါလုပ်ရင် အကုန်ရတယ်”
ဆိုလည်း မမှန်ဘူး။
လောကမှာ ကိုယ်မထိန်းနိုင်တဲ့အခြေအနေ အများကြီးရှိတယ်။
လူတစ်ယောက် လုံ့လအများကြီးထုတ်တယ်။
ဒါပေမယ့် လောကီရလဒ်တိုင်းကို ကိုယ်လိုချင်သလို အာမခံမရဘူး။
အခြားလူရဲ့ဆုံးဖြတ်ချက်ရှိတယ်။
ဈေးကွက်ရှိတယ်။
ရာသီဥတုရှိတယ်။
ဥပဒေပြောင်းလဲမှုရှိတယ်။
ရောဂါရှိတယ်။
မမျှော်လင့်ထားတဲ့အဖြစ်အပျက်တွေ ရှိတယ်။
ဒါကြောင့် ဗုဒ္ဓအမြင်ဟာ—
“အားလုံးကိုယ်ပဲထိန်းတယ်”
မဟုတ်ဘူး။
“ဘာမှမလုပ်လည်း ကံအတိုင်းပဲ”
လည်း မဟုတ်ဘူး။
အခြေအနေတွေကို သိ၊ ကိုယ်လုပ်ရမယ့်အကြောင်းကို မှန်မှန်လုပ်၊ ရလဒ်ကို ပညာနဲ့ကြည့်။
ဒီသဘောနဲ့ နီးတယ်။
ဒကာ ဒကာမတို့…
စီးပွားရေးအတွက် အလွန်စိတ်ဝင်စားစရာကောင်းတဲ့ သုတ်တစ်ပုဒ် ရှိတယ်။
အင်္ဂုတ္တရနိကာယ် ၃.၂၀။
ဒီသုတ်မှာ မြတ်စွာဘုရားရှင်က ကုန်သည်တစ်ယောက် ကို ဥပမာထားတော်မူတယ်။
ဒီဟာ ဒီနေ့တရားနဲ့ အထူးဆိုင်တယ်။
သုတ်ထဲမှာ ကုန်သည်တစ်ယောက် ကြီးပွားဖို့ အချက်သုံးမျိုးကို ဖော်ပြတယ်။
ပထမ—
ကုန်ပစ္စည်းတစ်ခုကို ဘယ်ဈေးနဲ့ဝယ်ရမယ်၊ ဘယ်ဈေးနဲ့ရောင်းနိုင်မယ်၊ ကုန်ကျစရိတ်ဘယ်လောက်၊ အမြတ်ဘယ်လောက်ဆိုတာ သိနိုင်တဲ့ မျက်စိကောင်းမှု။
ဒုတိယ—
ဝယ်ရောင်းရာမှာ ကျွမ်းကျင်မှု။
တတိယ—
ယုံကြည်အားထားနိုင်သဖြင့် အရင်းအနှီးပေးသူတွေက ပံ့ပိုးချင်တဲ့ အခြေအနေ။
ပြီးတော့ မြတ်စွာဘုရားရှင်က ဒီကုန်သည်ဥပမာကို ယူပြီး ရဟန်းတစ်ပါးရဲ့ ကုသိုလ်တရားတိုးပွားမှုဘက်ကို ချိတ်ဟောတော်မူတယ်။
ဒီနေရာမှာ တော်တော်လှတယ် ဒကာ ဒကာမတို့။
ပိဋကတ်တော်မှာ စီးပွားရေးဥပမာရှိနေတယ်ဆိုပြီး—
“ဗုဒ္ဓဘုရားက business school ဖွင့်ခဲ့တယ်”
လို့ မပြောရဘူး။
မူရင်းသုတ်ရဲ့ ရည်ရွယ်ချက်က ရဟန်းရဲ့တရားတိုးတက်မှုကို ကုန်သည်ဥပမာနဲ့ ရှင်းပေးတာ။
ဒါပေမယ့် ဥပမာအတွင်းက ကုန်သည်ရဲ့ “မျက်စိကောင်းမှု” ကို သေချာကြည့်ပါ။
ဘယ်လိုမျက်စိ?
ဝယ်ဈေးသိတယ်။
ရောင်းဈေးသိတယ်။
ကုန်ကျစရိတ်သိတယ်။
ရလာမယ့်အကျိုးသိတယ်။
ဒါဟာ စိတ်ကူးယဉ်မှုမဟုတ်ဘူး။
အကြောင်းနဲ့အကျိုးကို နံပါတ်နဲ့ကြည့်တာ။
လုပ်ငန်းရှင်တစ်ယောက်—
အရောင်းရသလောက်ပဲ ကြည့်ပြီး အမြတ်ထင်ရင် မရဘူး။
တစ်လ သိန်းတစ်ရာရောင်းတယ်။
“အရမ်းကောင်းတယ်”
ဆိုတယ်။
ကုန်ကျစရိတ်?
ဝန်ထမ်း?
နေရာငှားခ?
ပျက်စီးပစ္စည်း?
ပြန်ပို့?
အကြွေးမရသေးတာ?
အခွန်?
ပိုင်ရှင်က ကိုယ့်လုပ်အားခကို ထည့်တွက်ထားလား?
မသိဘူး။
ဒါဆို အကျိုးကို မှန်မှန်မြင်သေးလား?
မမြင်သေးဘူး။
ဝင်ငွေက အကျိုးတစ်ခု။
အမြတ်က အခြားအကျိုးတစ်ခု။
ငွေလည်ပတ်မှုက အခြားအကျိုးတစ်ခု။
လူ့အကျိုးက အခြားအကျိုးတစ်ခု။
အားလုံးမတူဘူး။
ဒကာ ဒကာမတို့…
အကြောင်းနဲ့အကျိုးမြင်တဲ့လုပ်ငန်းရှင်က နံပါတ်တစ်ခုမြင်တိုင်း ချက်ချင်းမပျော်ဘူး၊ ချက်ချင်းမပူဘူး။
မေးတယ်—
“ဒါ ဘာကနေလာတာလဲ?”
ရောင်းအားတက်တယ်။
ကောင်းတယ်။
ဘာကြောင့်တက်?
တစ်ကြိမ်ဝယ်တဲ့လူများလာတာလား?
ပြန်ဝယ်သူများလာတာလား?
ဈေးတက်လို့ ရောင်းအားတန်ဖိုးတက်ပေမယ့် ပစ္စည်းအရေအတွက်ကျနေလား?
Promotion ကြောင့် ယာယီတက်တာလား?
တကယ့်တန်ဖိုးကြောင့်တက်တာလား?
Customer အသစ်ကောင်းလို့လား?
အကြွေးရောင်းများသွားလို့လား?
ရောင်းအားတက်တာတစ်ခုတည်းကို—
“လုပ်ငန်းကောင်းတယ်”
လို့ ချက်ချင်းမကောက်။
အကြောင်းကို ကြည့်။
အကျိုးရဲ့အရည်အသွေးကို ကြည့်။
ဒီဟာ လုပ်ငန်းပညာ။
ဒကာ ဒကာမတို့…
ဒီနေရာကနေ ဓမ္မဘက် တစ်ဆင့်နက်သွားရအောင်။
အင်္ဂုတ္တရနိကာယ် ၃.၁၁၂ မှာ လုပ်ရပ်ဖြစ်ပေါ်ရာအကြောင်း ကို စိတ်အမြစ်နဲ့ ခွဲတော်မူတယ်။
လောဘဟာ အကုသိုလ်လုပ်ရပ်ဖြစ်ပေါ်ရာ အကြောင်းတစ်ခု။
ဒေါသဟာ အကြောင်းတစ်ခု။
မောဟဟာ အကြောင်းတစ်ခု။
အပြန်အလှန်အားဖြင့် အလောဘ၊ အဒေါသ၊ အမောဟတို့က ကုသိုလ်ဘက်လုပ်ရပ်များဖြစ်ပေါ်ရာ အကြောင်းအဖြစ် ဖော်ပြထားတယ်။
ဒီသုတ်ကို “စီးပွားရေးဆုံးဖြတ်ချက်ခြောက်မျိုး” လို့မယူရဘူး။
မူရင်းက ကံနဲ့ ကုသိုလ်အကုသိုလ်အကြောင်း။
ဒါပေမယ့် လုပ်ငန်းပိုင်ရှင်အတွက် အလွန်နက်တဲ့ မေးခွန်းတစ်ခု ထွက်လာတယ်။
“ဒီဆုံးဖြတ်ချက်ရဲ့ အပြင်ဘက်အကြောင်းပဲ ကြည့်မလား၊ အတွင်းစိတ်အကြောင်းကိုပါ ကြည့်မလား?”
ဥပမာ—
ပြိုင်ဘက်တစ်ယောက် အရောင်းတက်နေတယ်။
ကိုယ်က ဈေးချချင်တယ်။
အပြင်ဘက်အကြောင်း—
ပြိုင်ဆိုင်မှု။
မှန်တယ်။
အတွင်းဘက်ကော?
မနာလိုမှုပါလား?
ဒေါသပါလား?
“သူ့ကိုဖြိုရမယ်”
ဆိုတဲ့စိတ်ပါလား?
ဒီစိတ်နဲ့ဆုံးဖြတ်ရင်—
နံပါတ်ကောင်းနေတောင် အကျင့်ဘက် အန္တရာယ်ရှိနိုင်တယ်။
နောက်တစ်ခု—
အမြတ်အများကြီးရမယ့် အခွင့်အလမ်းတစ်ခု ရတယ်။
အပြင်ဘက်အကြောင်းက ကောင်းတယ်။
Demand ရှိတယ်။
Capital ရှိတယ်။
ဒါပေမယ့် အတွင်းဘက်မှာ—
လောဘ အရမ်းကြီးနေသလား?
လောဘကြောင့် risk ကို မမြင်တော့ဘူးလား?
လူ့ထိခိုက်မှုကို မမြင်တော့ဘူးလား?
ဒါဆို အကြောင်းစစ်တာ မပြည့်သေးဘူး။
အပြင်အကြောင်းကို စီးပွားရေးပညာနဲ့ စစ်။
အတွင်းအကြောင်းကို သတိနဲ့ ဓမ္မပညာနဲ့ စစ်။
ဒီနှစ်မျိုးပါရမယ်။
ဒကာ ဒကာမတို့…
တစ်ခါတလေ လုပ်ငန်းပြဿနာတစ်ခုကို အပြင်မှာအရမ်းရှာပြီး ကိုယ့်စိတ်ကို မကြည့်ဘူး။
Customer complaint တက်တယ်။
“Customer ခက်တယ်”
ပြောတယ်။
အတွင်းမှာ—
ဝေဖန်ချက်မခံနိုင်တဲ့မာန ရှိသလား?
Staff ထွက်တယ်။
“အခုခေတ်လူငယ်တွေ မတည်ဘူး”
ပြောတယ်။
အတွင်းမှာ—
ကိုယ့်စကားပြောပုံ ကြမ်းသလား?
တာဝန်လွှဲမပေးသလား?
အကုန်ထိန်းချင်တဲ့စိတ်ရှိသလား?
Partner နဲ့ပြဿနာဖြစ်တယ်။
“သူငွေကြိုက်တယ်”
ပြောတယ်။
ကိုယ့်ဘက်မှာ—
“ငါပဲဆုံးဖြတ်ရမယ်”
ဆိုတဲ့ မာနရှိသလား?
အကြောင်းနဲ့အကျိုးကို မြင်တာဆိုတာ—
တစ်ဖက်လူကို analysis လုပ်တာပဲမဟုတ်ဘူး။
ကိုယ့်စိတ်ကိုပါ analysis လုပ်နိုင်ရမယ်။
ဒါမှ ဓမ္မဝင်လာတယ်။
ဒကာ ဒကာမတို့…
အခု အရေးကြီးတဲ့အချက်တစ်ခု။
အကြောင်းရှိတယ်ဆိုတာ အကြောင်းတစ်ခုတည်းရှိတယ်ဆိုတာ မဟုတ်ဘူး။
ဒီစကားမှတ်ထား။
ရောဂါတစ်ခုဖြစ်တာကိုပဲ ကြည့်။
လူနေမှု၊ ပိုးမွှား၊ ပတ်ဝန်းကျင်၊ မျိုးရိုးဗီဇ၊ အာဟာရ၊ ဆေးဝါး၊ အခြားအကြောင်းအများကြီး ပါနိုင်တယ်။
ဒီဥပမာဟာ ဆေးပညာကို ဓမ္မသက်သေပြုတာမဟုတ်ဘူး။
အကြောင်းစုံကို မြင်ဖို့ analogy သက်သက်။
Engineering မှာလည်း စက်ပျက်တယ်ဆိုရင်—
“ဒီ screw တစ်လုံးကြောင့်”
ဖြစ်နိုင်တယ်။
တစ်ခါတလေ အပူချိန်၊ ပစ္စည်းအရည်အသွေး၊ ထိန်းသိမ်းမှုမရှိခြင်း၊ အသုံးပြုပုံမှားခြင်း စတာတွေ တစ်စုတစ်စည်းဖြစ်တယ်။
လူမှုစနစ်မှာ ပိုရှုပ်တယ်။
လုပ်ငန်းမှာ ပိုရှုပ်တယ်။
ဒါကြောင့် လုပ်ငန်းရှင်တစ်ယောက်—
တစ်ကြောင်းတည်းရှင်းပြချက်ကို အရမ်းကြိုက်လာရင် သတိထား။
“ဝန်ထမ်းမကောင်းလို့”
တစ်ကြောင်း။
“စျေးကွက်မကောင်းလို့”
တစ်ကြောင်း။
“ကံမကောင်းလို့”
တစ်ကြောင်း။
“အစိုးရကြောင့်”
တစ်ကြောင်း။
“Customer ကြောင့်”
တစ်ကြောင်း။
“Competitor ကြောင့်”
တစ်ကြောင်း။
ဒီလိုအဖြေတွေက တစ်ပိုင်းမှန်နိုင်တယ်။
ဒါပေမယ့် အဖြစ်မှန်တစ်ခုလုံးကို ဖုံးနိုင်တယ်။
ဒကာ ဒကာမတို့…
သံယုတ္တနိကာယ် ၁၂.၂၃ မှာ ပိုစိတ်ဝင်စားစရာကောင်းတဲ့ ပုံစံတစ်ခု ရှိတယ်။
ဒီသုတ်က ဒုက္ခဖြစ်ပေါ်ရာအခြေအနေဆက်ကိုပဲ မပြဘူး။
ဒုက္ခကနေ လွတ်မြောက်ရေးလမ်းဘက်ကို ဆက်တဲ့ အခြေအနေစဉ်ကိုပါ ပြတယ်။
သုတ်မှာ ဒုက္ခကို အနီးကပ်အခြေအနေတစ်ခုအဖြစ်ထားပြီး၊ ဒုက္ခကြောင့် သဒ္ဓါ၊ သဒ္ဓါကြောင့် ဝမ်းမြောက်မှု၊ ထို့နောက် ပီတိ၊ ငြိမ်းချမ်းမှု၊ ချမ်းသာမှု၊ သမာဓိ၊ အရာတွေကိုအမှန်အတိုင်း သိမြင်မှု၊ ငြီးငွေ့မှု၊ ရာဂကင်းမှု၊ လွတ်မြောက်မှုဘက်သို့ အခြေအနေစဉ် ဆက်သွားပုံကို ဖော်ပြတယ်။ မိုးရေဟာ တောင်ထိပ်ကနေ ချိုင့်၊ မြောင်း၊ အိုင်၊ မြစ်တို့ကို တစ်ဆင့်စီဖြည့်ပြီး ပင်လယ်ဆီရောက်သလို ဥပမာပေးထားတယ်။
ဒီတရားက လုပ်ငန်းအတွက် အလွန်ကောင်းတဲ့ reflection တစ်ခု ပေးတယ်။
ဆိုးတဲ့အကျိုးတစ်ခုဟာ နောက်ထပ်ဆိုးတဲ့အကြောင်းဖြစ်နိုင်သလို၊ ပညာရှိစွာယူရင် ကောင်းတဲ့ပြောင်းလဲမှုအတွက် အခြေအနေတစ်ခုဖြစ်လာနိုင်တယ်။
ဒါပေမယ့် သတိထား—
အရှုံးဖြစ်တိုင်း အလိုလိုတိုးတက်မယ်လို့ မပြောဘူး။
ဒုက္ခရောက်တိုင်း ပညာရမယ်လို့ မပြောဘူး။
တချို့လူ ဒုက္ခရောက်ရင် ပိုဒေါသကြီးတယ်။
ပိုအပြစ်တင်တယ်။
ပိုလိမ်တယ်။
ပိုကြောက်တယ်။
ဒါကြောင့် ဒုက္ခက ကောင်းကျိုးအတွက် အလိုအလျောက်အာမခံချက်မဟုတ်ဘူး။
ပညာနဲ့ကိုင်တွယ်မှ အပြောင်းအလဲရဲ့အကြောင်း ဖြစ်လာနိုင်တယ်။
လုပ်ငန်းမှာလည်း—
Customer complaint ကြီးတစ်ခုဖြစ်တယ်။
အဲဒါက Company ပျက်စေနိုင်တယ်။
ဒါမှမဟုတ်—
ကုမ္ပဏီက အမှန်ဝန်ခံတယ်။
စနစ်ပြန်စစ်တယ်။
Quality ပိုကောင်းအောင်လုပ်တယ်။
ဝန်ထမ်းကို သင်တန်းပြန်ပေးတယ်။
Customer ကို ပြန်လည်ယုံကြည်စေတယ်။
အဲဒီ complaint က ကောင်းတဲ့စနစ်တစ်ခုဖြစ်လာရာ အခြေအနေ ဖြစ်နိုင်တယ်။
ဒါပေမယ့် complaint ကို ကျေးဇူးတင်ရမယ်လို့ romanticize မလုပ်ဘူး။
ပြဿနာက ပြဿနာ။
ထိခိုက်သူကို ထိခိုက်ပြီးသား။
အဓိကက—
ဖြစ်ပြီးသားအကျိုးကို နောက်ထပ်ဘယ်အကြောင်းဖြစ်အောင် သုံးမလဲ?
ဒီမေးခွန်း။
ဒကာ ဒကာမတို့…
ဒီစကားကို နေ့စဉ်လုပ်ငန်းထဲ ချကြည့်။
အမှားတစ်ခု ဖြစ်ပြီ။
လူတစ်ယောက်မှာ စိတ်ရွေးချယ်မှုရှိတယ်။
“ဘယ်သူ့အပြစ်လဲ”
လိုက်ရှာနိုင်တယ်။
ဒါက နောက်ထပ် ကြောက်ရွံ့မှု၊ ဖုံးကွယ်မှုဖြစ်စေနိုင်တယ်။
ဒါမှမဟုတ်—
“ဘာဖြစ်ခဲ့လဲ?”
အရင်ရှာ။
“ဘာအခြေအနေတွေ ပေါင်းခဲ့လဲ?”
“ဘယ်နေရာမှာ ကာကွယ်မှုမရှိခဲ့လဲ?”
“နောက်တစ်ခါ မဖြစ်အောင် ဘာပြောင်းရမလဲ?”
ဒီလိုသွား။
အဲဒီအခါ အမှားဟာ လေ့လာမှုအတွက် အခြေအနေဖြစ်လာတယ်။
ဒီဟာနေ့လယ်ခေါင်းစဉ်မှာ ပိုနက်မယ်။
ဒါပေမယ့် မနက်မှာ အခြေခံစိတ်ကို အရင်ထား။
Symptom မြင်တာနဲ့ လူတစ်ယောက်ကို မတရားစွဲမထားနဲ့။
ရလဒ်မြင်တာနဲ့ အကြောင်းကို သိပြီလို့ မထင်နဲ့။
ဒကာ ဒကာမတို့…
သင်ကြားရေးအတွက် ပေါင်းစပ်ထားတဲ့အခြေအနေတစ်ခု ကြည့်ရအောင်။
ဒီအဖြစ်အပျက်ဟာ အမှန်တကယ်ကုမ္ပဏီတစ်ခုရဲ့ သမိုင်းမှတ်တမ်းမဟုတ်ပါ။
အိမ်သုံးပစ္စည်းဖြန့်တဲ့ လုပ်ငန်းတစ်ခုရှိတယ်ဆိုပါစို့။
လွန်ခဲ့တဲ့ခြောက်လလုံး ရောင်းအားက တဖြည်းဖြည်းကျလာတယ်။
ပိုင်ရှင်က အရောင်းအဖွဲ့ကို အစည်းအဝေးခေါ်တယ်။
ပထမဆုံးထင်တာ—
“အရောင်းသမားတွေ အလုပ်မကြိုးစားတော့ဘူး”
အရောင်းအဖွဲ့ကလည်း ပြန်ပြောတယ်—
“Marketing က lead မပေးလို့”
Marketing က ပြန်ပြောတယ်—
“Product က ဈေးကြီးနေလို့”
Product ဘက်က ပြန်ပြောတယ်—
“Supplier က ဈေးတက်လို့”
Supplier management က—
“Finance က အချိန်မီမပေးလို့ discount မရတော့တာ”
Finance က—
“Customer အကြွေးပြန်မဝင်လို့ ငွေပြတ်တာ”
Customer service က—
“Delivery နောက်ကျလို့ customer တွေ payment ထိန်းထားတာ”
Delivery က—
“Warehouse မှာ stock မမှန်လို့”
Warehouse က—
“System ထဲ data update နှေးလို့”
ဒကာ ဒကာမတို့…
ဒါဆို အကြောင်းဘယ်သူလဲ?
Sales?
Marketing?
Finance?
Warehouse?
Supplier?
Customer?
တစ်ယောက်ကို ရွေးလိုက်ရင် စိတ်အေးလွယ်တယ်။
ဒါပေမယ့် အမှန်တရား လွယ်လွယ်မဟုတ်ဘူး။
တစ်ခါတလေ ပြဿနာဟာ chain ဖြစ်တယ်။
တစ်ခုက နောက်တစ်ခုကို အားပေးတယ်။
ဒီနေ့ ဦးဇင်းတို့ ပဋိစ္စသမုပ္ပာဒကို corporate process map လို့ မပြောဘူး။
ဒါပေမယ့် အခြေအနေဆိုင်ရာစိတ်နဲ့ကြည့်ရင်—
“လူတစ်ယောက်တည်းအပြစ်”
ဆိုတာထက်
“စနစ်ထဲက အခြေအနေတွေ ဘယ်လိုချိတ်နေသလဲ”
ကို ကြည့်တတ်လာတယ်။
အဲဒီမှာ Leader ရဲ့စကားပြောင်းသွားတယ်။
အရင်—
“ဘယ်သူမှားလဲ?”
နောက်—
“ဘယ်အခြေအနေတွေကြောင့် ဖြစ်လဲ?”
ဒီပြောင်းလဲမှုသေးသေးက အဖွဲ့ယဉ်ကျေးမှုကို အများကြီးပြောင်းနိုင်တယ်။
ဘာကြောင့်လဲ?
“ဘယ်သူမှား” လို့စရင် လူတွေက ကိုယ့်ကိုယ်ကို ကာကွယ်တယ်။
အချက်အလက်ဖုံးတယ်။
အပြစ်လွှဲတယ်။
“ဘာဖြစ်ခဲ့” လို့စရင် အဖြစ်မှန်ပြောဖို့ အခွင့်ပိုရှိတယ်။
ဒါပေမယ့်—
အဲဒါနဲ့ တာဝန်မရှိတော့ဘူးဆိုတာမဟုတ်ဘူး။
အမှားလုပ်သူ ရှိရင် တာဝန်ယူရမယ်။
မမှန်လုပ်ရပ်ရှိရင် ပြင်ရမယ်။
ကျင့်ဝတ်ချိုးဖောက်ရင် သင့်လျော်စွာ ကိုင်တွယ်ရမယ်။
အကြောင်းရှာခြင်း ≠ တာဝန်ဖျောက်ခြင်း။
ဒီကွာခြားချက် အရေးကြီးတယ်။
ဒကာ ဒကာမတို့…
အကြောင်းနဲ့အကျိုးကို မြင်တဲ့လူက အချိန်အတိုင်းအတာ ကိုလည်း စဉ်းစားတတ်ရမယ်။
ဒီနေ့ဆုံးဖြတ်ချက်ရဲ့ အကျိုး ဒီနေ့ပဲထွက်ချင်မှထွက်မယ်။
ဝန်ထမ်းသင်တန်းပေးတယ်။
မနက်ဖြန် revenue တက်မယ်လို့ မဆိုနိုင်ဘူး။
Customer trust တည်ဆောက်တယ်။
တစ်ရက်နဲ့ မမြင်ရနိုင်ဘူး။
Quality ကောင်းအောင်လုပ်တယ်။
တစ်ခါတလေ အစမှာ ကုန်ကျစရိတ်တောင် တက်နိုင်တယ်။
Brand ယုံကြည်မှုက ရေရှည်မှာ ထွက်လာနိုင်တယ်။
တစ်ဖက်မှာ—
မမှန်တဲ့နည်းနဲ့ revenue တက်နိုင်တယ်။
ဒီနေ့ အမြတ်တက်တယ်။
ဒါပေမယ့် မနက်ဖြန် complaint တက်မယ်။
နောက်နှစ် ယုံကြည်မှုပျက်မယ်။
ဒါကြောင့်—
ချက်ချင်းအကျိုးကောင်း = အကြောင်းကောင်း လို့ မသတ်မှတ်နဲ့။
အချိန်ကြာကြာကြည့်။
အချို့အကြောင်းရဲ့ အကျိုးက နောက်မှပေါ်တတ်တယ်။
ဒါလောကီစီမံခန့်ခွဲမှုမှာ အရေးကြီးသလို ကံတရားကို နားလည်ရာမှာလည်း အလွန်သတိထားရမယ့်အချက်။
ကံအကျိုးကို လုပ်ငန်းရလဒ်နဲ့ တစ်ထပ်တည်း မလုပ်ရဘူး။
“သူစီးပွားတက်လို့ ကုသိုလ်ကောင်းတယ်”
လို့ တိုက်ရိုက်မပြောရဘူး။
“သူစီးပွားကျလို့ ကံဆိုးတယ်”
လို့လည်း လူတစ်ယောက်ရဲ့ နက်နဲတဲ့ကံကို ကိုယ့်ထင်ချက်နဲ့မစီရင်ရဘူး။
လောကီအောင်မြင်မှုဟာ သီလအဆင့်တိုင်းတာတဲ့စက် မဟုတ်ဘူး။
ဒီအချက်ကို အလွန်သတိထား။
ဒကာ ဒကာမတို့…
အကြောင်းနဲ့အကျိုးမြင်တဲ့ လုပ်ငန်းရှင်ဟာ ဂဏန်းကိုကြည့်တယ်။
ဒါပေမယ့် ဂဏန်းတင်မကြည့်ဘူး။
လူကိုလည်းကြည့်တယ်။
စနစ်ကိုလည်းကြည့်တယ်။
အချိန်ကိုလည်းကြည့်တယ်။
စိတ်ရဲ့အမြစ်ကိုလည်းကြည့်တယ်။
ပြီးတော့ ဘယ်အရာကို ကိုယ်ထိန်းနိုင်သလဲ ကြည့်တယ်။
ဥပမာ—
စျေးကွက်တစ်ခုလုံးကျတယ်။
ကိုယ်မထိန်းနိုင်ဘူး။
ဒါပေမယ့်—
ကုန်ကျစရိတ်ဘယ်လိုထိန်းမလဲ?
Customer နဲ့ ဘယ်လိုရှင်းပြမလဲ?
ဝန်ထမ်းကို ဘယ်လိုမတရားမလုပ်ဘဲ စနစ်ပြင်မလဲ?
Product ဘာပြင်မလဲ?
ကိုယ်ထိန်းနိုင်တာ ရှိတယ်။
အကြောင်းနဲ့အကျိုးမြင်တဲ့သူဟာ—
မထိန်းနိုင်တာကို အပြစ်တင်ရင်းအချိန်ကုန်မနေဘဲ၊ ထိန်းနိုင်တဲ့အကြောင်းကို ထိန်းတယ်။
ဒါဟာ modern business practice ဆိုင်ရာ inference ပါ။
canonical quotation မဟုတ်ဘူး။
ဒါပေမယ့် အင်္ဂုတ္တရနိကာယ် ၃.၆၂ မှာ လက်ရှိ “လုပ်သင့်တာ/မလုပ်သင့်တာ” အတွက် အားထုတ်မှုမပျောက်စေဖို့ သတိပေးထားတာနဲ့ လွန်စွာကိုက်တယ်။
ဒကာ ဒကာမတို့…
အခု မိမိကိုယ်တိုင် ပြန်စမ်း။
ကိုယ့်လုပ်ငန်းထဲက ပြဿနာတစ်ခု ယူ။
အရောင်းကျတာ။
Staff ထွက်တာ။
ငွေမလည်တာ။
Customer complaint။
အချိန်မီမပေးနိုင်တာ။
အဖွဲ့ထဲ စိတ်ဝမ်းကွဲတာ။
ပြီးရင် ကိုယ့်စိတ်ထဲ ပထမပေါ်တဲ့ အကြောင်းကို ကြည့်။
“သူ့ကြောင့်”
လား?
“ဈေးကွက်ကြောင့်”
လား?
“ငါမတော်လို့”
လား?
“ကံကြောင့်”
လား?
အဲဒီပထမအဖြေကို ချက်ချင်း မဖျက်နဲ့။
ဒါပေမယ့် အတည်မယူသေးနဲ့။
“ဒီအဖြေကို ဘာသက်သေရှိလဲ?”
မေး။
“အခြားအကြောင်းရှိနိုင်သလား?”
မေး။
“ငါ့စိတ်က ဘယ်သူ့ကို အပြစ်တင်ချင်လို့ ဒီအကြောင်းကို ရွေးနေတာလဲ?”
မေး။
ဒီမေးခွန်းသုံးခုက အရမ်းကောင်းတယ်။
အဖြေမှန်ကို အလိုအလျောက်မပေးဘူး။
ဒါပေမယ့် အဖြေမှားကို မြန်မြန်ပိတ်မယ့်စိတ်ကို နှေးစေတယ်။
ပညာရဲ့အလုပ်တစ်ခုက စိတ်အလျင်ကို နှေးစေခြင်း။
ဒကာ ဒကာမတို့…
တစ်ခါတလေ အကြောင်းကို ရှာရင်း အဆုံးမရှိဖြစ်တတ်တယ်။
“ဒါဘာကြောင့်?”
“ဒါက ဟိုအရာကြောင့်”
“ဟိုအရာက ဘာကြောင့်?”
“တခြားအရာကြောင့်”
ဒီလို ဆက်သွား။
အကြောင်းမရှိတဲ့နေရာမရှိသလို ဖြစ်လာတယ်။
ဒါဆို လုပ်ငန်းရှင်က ဘယ်နေရာမှာ ရပ်မလဲ?
ဒီမှာ လောကီစီမံခန့်ခွဲရေးအတွက် ရိုးရိုးစည်းတစ်ခု ထည့်နိုင်တယ်။
အခုရလဒ်ကို ပြောင်းနိုင်ဖို့ လုပ်ဆောင်နိုင်တဲ့အကြောင်းအထိ ရှာ။
ဥပမာ—
ရောင်းအားကျတယ်။
အကြောင်းရှာတယ်။
ကမ္ဘာ့စီးပွားရေးကြောင့်လို့ တွေ့တယ်။
ကိုယ်က ကမ္ဘာ့စီးပွားရေးကို ပြင်လို့မရဘူး။
ဒါပေမယ့် ကိုယ့်ကုန်ကျစရိတ်စနစ်၊ ဖောက်သည်အုပ်စု၊ ပစ္စည်းတန်ဖိုး၊ ငွေလည်ပတ်မှုကို ပြင်လို့ရတယ်။
ဒါဆို လုပ်ဆောင်နိုင်တဲ့အကြောင်းဆီ ပြန်ဆင်း။
“အကြောင်းသိပြီ”
ဆိုပြီး ထိုင်မနေနဲ့။
အကြောင်းသိခြင်းရဲ့တန်ဖိုးက မှန်တဲ့နေရာမှာ မှန်တဲ့လုပ်ရပ် ပြောင်းနိုင်ခြင်း။
ဒကာ ဒကာမတို့…
ဒီမှာ အင်္ဂုတ္တရနိကာယ် ၃.၂၀ ထဲက ကုန်သည်ကို ပြန်သတိရ။
သူမှာ “မျက်စိကောင်း” ရတယ်။
ဒါပေမယ့် မျက်စိကောင်းတာတစ်ခုတည်းမဟုတ်ဘူး။
ဝယ်ရောင်းရာမှာ ကျွမ်းကျင်ရတယ်။
ပြီးတော့ အားကိုးယုံကြည်နိုင်တဲ့ ဆက်ဆံရေးလည်း ရှိရတယ်။
ဒီဟာ စီးပွားရေးဘဝမှာ အလွန်ကောင်းတဲ့သတိပေးချက်။
အကြောင်းမြင်တာတစ်ခုတည်းနဲ့ မပြီးဘူး။
မြင် → လုပ် → ယုံကြည်မှုတည်ဆောက်။
ကုန်ကျစရိတ်ပြဿနာ သိတယ်။
မပြင်ဘူး။
ဘာအကျိုးရှိ?
Customer ပြဿနာ သိတယ်။
မပြင်ဘူး။
ဘာအကျိုးရှိ?
ကိုယ့်ဒေါသကြောင့် Staff ပူနေတယ် သိတယ်။
မထိန်းဘူး။
ဘာအကျိုးရှိ?
ဓမ္မက “သိခြင်း” ကို စာမေးပွဲအဖြေသိတာလောက် မထားဘူး။
နောက်ဆုံး အကျင့်ပြောင်းရမယ်။
ဒကာ ဒကာမတို့…
အကြောင်းနဲ့အကျိုးကို မြင်တာမှာ မှားယွင်းတဲ့ဆက်စပ်မှု ကိုလည်း သတိထားရမယ်။
ဥပမာ—
Founder တစ်ယောက် အင်္ကျီအပြာဝတ်တဲ့နေ့ ရောင်းအားကောင်းတယ်။
နောက်နေ့—
“ဒီအင်္ကျီကကံကောင်းတယ်”
ဆိုတယ်။
အပြုံးရနိုင်တဲ့ဥပမာ။
ဒါပေမယ့် လုပ်ငန်းတွေမှာ ဒီထက်ပညာရှိသလိုပေါ်တဲ့ အမှားတွေ ရှိတယ်။
ကြော်ငြာတစ်ခုတင်ပြီး ရောင်းအားတက်တယ်။
“ကြော်ငြာကြောင့်”
လို့ ချက်ချင်းဆိုတယ်။
အဲဒီအချိန်မှာ လစာထုတ်ရက်လည်း ဖြစ်နိုင်တယ်။
ရာသီပွဲရှိနိုင်တယ်။
ပြိုင်ဘက် stock ပြတ်နိုင်တယ်။
Customer ဟောင်းတွေကို discount ပို့ထားတာ ဖြစ်နိုင်တယ်။
ဒါကြောင့်—
အတူဖြစ်တာနဲ့ ဖြစ်စေတာ မတူနိုင်ဘူး။
ဒီဟာ statistics/causal reasoning မှာ အရေးကြီးတဲ့အခြေခံ။
ဒါကို ဗုဒ္ဓဓမ္မက သိပ္ပံနည်းကျသက်သေပြထားတယ်လို့ မဆိုဘူး။
ကဏ္ဍနှစ်ခုကို မရောဘူး။
ဒါပေမယ့် ဓမ္မမှာ conditionality ကို အလေးထားသလို လောကီဆုံးဖြတ်ချက်မှာလည်း သက်သေမရှိဘဲ အကြောင်းတပ်မိခြင်းကို သတိထား လို့ရတယ်။
ဒကာ ဒကာမတို့…
စိတ်ဘက်မှာတော့ ပိုရှင်းတယ်။
တစ်ယောက်က ကိုယ့်ကို စကားကြမ်းပြောတယ်။
ဒေါသထွက်တယ်။
ကိုယ်က—
“သူ့ကြောင့် ငါဒေါသထွက်တာ”
ပြောတယ်။
အဲဒီမှာ “သူ့စကား” ဟာ condition ဖြစ်နိုင်တယ်။
ဒါပေမယ့် ကိုယ့်စိတ်ထဲက မျှော်လင့်ချက်၊ မာန၊ အမြင်၊ အမှတ်ရမှု၊ ဖက်တွယ်မှုတွေ ဘာမှမပါဘူးလား?
လူနှစ်ယောက်ကို စကားတစ်မျိုးတည်း ပြော။
တစ်ယောက်အရမ်းဒေါသထွက်တယ်။
တစ်ယောက်မထွက်ဘူး။
ဘာကြောင့်?
အခြေအနေတစ်ခုတည်းမဟုတ်လို့။
ဒီနေရာမှာ ဓမ္မဟာ အပြင်အကြောင်းကို လုံးဝပယ်မထားဘဲ—
ကိုယ့်စိတ်အတွင်းက condition ကိုပါ မြင်ခိုင်းတယ်။
ဒါကြောင့် လုပ်ငန်းခေါင်းဆောင်တစ်ယောက် conflict ဖြစ်တိုင်း—
“သူက ငါ့ကို ဒေါသထွက်စေတယ်”
ဆိုတာနဲ့ မပြီးနဲ့။
“ငါ့စိတ်ထဲ ဘာကို ထိသွားလို့ ဒီလောက်ဒေါသထွက်?”
မေး။
ရာထူး?
မျက်နှာ?
ထိန်းချုပ်ချင်မှု?
ငါ့အမြင်မှန်ရမယ်ဆိုတဲ့ဖက်တွယ်မှု?
ဒီမေးခွန်းတွေက ထိုက်တန်တယ်။
ဒကာ ဒကာမတို့…
အင်္ဂုတ္တရနိကာယ် ၃.၁၁၂ မှာ လောဘ၊ ဒေါသ၊ မောဟကို လုပ်ရပ်ပေါ်ပေါက်ရာအကြောင်းအဖြစ် ပြထားတာ ဒီနေရာမှာ ပိုနက်လာတယ်။
လုပ်ငန်းမှာ ပိုင်းခြားရမယ့်အကြောင်း နှစ်မျိုးရှိတယ်။
စနစ်ထဲက အကြောင်း။
နဲ့
စိတ်ထဲက အကြောင်း။
စနစ်ထဲကအကြောင်းကို မပြင်ရင် ပြဿနာပြန်ဖြစ်တယ်။
စိတ်ထဲကအကြောင်းကို မပြင်ရင်—
စနစ်ပြောင်းသွားလည်း လူက အခြားနည်းနဲ့ အမှားထပ်လုပ်တတ်တယ်။
ဥပမာ—
Expense approval system မကောင်းဘူး။
ပြင်တယ်။
ကောင်းတယ်။
ဒါပေမယ့် Owner မှာ—
“အကုန်ငါ့စိတ်ကြိုက်သုံးလို့ရတယ်”
ဆိုတဲ့သဘော မပြင်ရင်?
System အသစ်ကိုတောင် ကျော်နိုင်တယ်။
နောက်တစ်ခု—
Sales incentive မှားလို့ အရောင်းသမားတွေ customer ကို အလွန်အကျွံကတိပေးတယ်။
Incentive ပြင်ရမယ်။
ဒါ system။
ဒါပေမယ့် လောဘကိုလည်း သတိထားရမယ်။
အပြင်စနစ်နဲ့ အတွင်းကိလေသာ အပြန်အလှန်အားပေးနိုင်တယ်။
ဒီဟာကို မြင်တဲ့ခေါင်းဆောင်က စည်းမျဉ်းပြင်ရုံနဲ့ မပြီးဘူး။
ယဉ်ကျေးမှု၊ စိတ်ထား၊ သင်တန်း၊ ခေါင်းဆောင်ရဲ့မူလရည်ရွယ်ချက်ကိုပါ ကြည့်တယ်။
ဒကာ ဒကာမတို့…
အခု နေ့စဉ်လုပ်ငန်းထဲသုံးလို့ရတဲ့ အလေ့အကျင့်တစ်ခု သင်မယ်။
ပြဿနာတစ်ခုဖြစ်ရင် ချက်ချင်းအဖြေမပေးဘဲ စာရွက်ပေါ်မှာ စကားသုံးကြောင်းရေး။
ပထမ—
“ဘာဖြစ်သွားသလဲ?”
အဓိပ္ပာယ်မထည့်ဘဲ အဖြစ်မှန်ရေး။
“Sales team မကောင်းဘူး”
မဟုတ်ဘူး။
“ရောင်းအား ယခင်လထက် ၁၅ ရာခိုင်နှုန်းကျတယ်”
ဒီလို။
ဒုတိယ—
“ဘာအခြေအနေတွေရှိနေသလဲ?”
လက်ကျန်ပစ္စည်း၊ ဈေး၊ လူ၊ အချိန်၊ process၊ customer၊ ပြိုင်ဘက် စသည်။
တတိယ—
“ဒီထဲက ဘာကို အခု ပြောင်းလို့ရသလဲ?”
ဒီသုံးကြောင်း။
ဒါခေတ်သစ်လုပ်ငန်းသင်ခန်းစာ။
ပိဋကတ်တော်ထဲက checklist မဟုတ်ဘူး။
ဒါပေမယ့် အကြောင်းအခြေအနေကို မလွဲအောင်ကြည့်တဲ့ စိတ်တည်ဆောက်ဖို့ အသုံးဝင်တယ်။
ဒကာ ဒကာမတို့…
နောက်ထပ် တစ်ခုထည့်။
အဲဒီစာရွက်အောက်မှာ—
“ငါ့စိတ်ထဲ လောဘ၊ ဒေါသ၊ မောဟ ဘာဝင်နေလဲ?”
ရေး။
ဥပမာ—
ရောင်းအားကျတယ်။
ဒေါသဝင်တယ်။
ဒါဆို Staff ကို ချက်ချင်းမဆဲသေးနဲ့။
ရောင်းအားတက်တယ်။
လောဘဝင်တယ်။
ဒါဆို capacity မရှိဘဲ ချက်ချင်းချဲ့မလား စစ်။
ကိုယ်မသိတဲ့ပြဿနာတစ်ခုဖြစ်တယ်။
မောဟနဲ့ မာနရောပြီး “သိတယ်” လုပ်မလား စစ်။
ဒီအလေ့အကျင့်က အင်္ဂုတ္တရနိကာယ် ၃.၁၁၂ ကို business template လုပ်တာမဟုတ်ဘူး။
ဒါပေမယ့် လုပ်ရပ်ရဲ့ အတွင်းစိတ်အကြောင်း ကို လက်မလွတ်အောင် သတိပေးတာ။
ဒကာ ဒကာမတို့…
Right Livelihood Check လုပ်မယ်။
အကြောင်းနဲ့အကျိုးမြင်တဲ့လုပ်ငန်းရှင်ဟာ—
“ဒီအလုပ်က ငွေဘယ်လောက်ရမလဲ?”
ပဲမမေးရဘူး။
“ဒီငွေဖြစ်လာဖို့ ဘယ်အကြောင်းတွေကို ငါတည်ဆောက်နေတာလဲ?”
မေး။
ဖောက်သည်ကို ကြောက်အောင်လုပ်ပြီး ဝယ်ခိုင်းတာလား?
အမှန်မပြည့်တဲ့ကြော်ငြာနဲ့ လိုချင်စိတ်တိုးအောင်လုပ်တာလား?
ဝန်ထမ်းကို အလွန်အကျွံဖိအားပေးပြီး အမြတ်ထုတ်တာလား?
Supplier ကို ငွေချေမှု နောက်ကျထားပြီး ကိုယ့်ငွေလည်ပတ်မှုကောင်းအောင်လုပ်တာလား?
ပတ်ဝန်းကျင်ကုန်ကျစရိတ်ကို လူမှုအသိုင်းအဝိုင်းပေါ်ပစ်ထားတာလား?
ဒါဆို—
အကျိုးက “အမြတ်” ဖြစ်ပေမယ့် အဲဒီအမြတ်ရဲ့အကြောင်းထဲမှာ ဘာတွေပါလဲ?
Ethical Entrepreneur က ဒီအကြောင်းကို ကြည့်ရမယ်။
အကျိုးကောင်းသလို မြင်ရပေမယ့် အကြောင်းမကောင်းရင် သတိထား။
တစ်ခါတလေ အမြတ်ကောင်းတယ်။
ဒါပေမယ့် ဝန်ထမ်း burnout။
Customer ကိုမမှန်တဲ့ expectation ပေးထားတယ်။
Supplier အပေါ် မတရားလွှဲထားတယ်။
ဒါဆို လုပ်ငန်းအကျိုးတစ်ခုကောင်းပေမယ့် လူ့အကျိုးဘက် ပြဿနာရှိတယ်။
ဒီနေ့သစ္စာကို သတိထား။
ဒကာ ဒကာမတို့…
“လုပ်ငန်းရလဒ်ကောင်းရင် လုပ်တာမှန်တယ်”
ဆိုတဲ့အယူ မပြည့်ဘူး။
Ethics မှာ result တစ်ခုတည်း မကြည့်နိုင်ဘူး။
လုပ်ပုံလည်းကြည့်ရမယ်။
ရည်ရွယ်ချက်လည်းကြည့်ရမယ်။
ထိခိုက်မှုလည်းကြည့်ရမယ်။
လောကီစီးပွားရေးအကြောင်းနဲ့ ကုသိုလ်အကုသိုလ်အကြောင်းကို တစ်ထပ်တည်းမထားရဘူး။
ဒီစည်းကို အမြဲထိန်း။
ဒကာ ဒကာမတို့…
အကြောင်းနဲ့အကျိုးကို မြင်တဲ့ခေါင်းဆောင်ဟာ ဆုချမှုမှာလည်း သတိထားရတယ်။
ကုမ္ပဏီမှာ ကိုယ်လိုချင်တဲ့အကျိုးတစ်ခုရှိတယ်။
ရောင်းအားများချင်တယ်။
ဒါဆို incentive က ရောင်းအားတစ်ခုတည်းပေးတယ်။
အရောင်းသမားဘာလုပ်မလဲ?
ရောင်းအားရဖို့ အလွန်ဖိနိုင်တယ်။
ဖောက်သည်အတွက် မသင့်တာတောင် ရောင်းနိုင်တယ်။
ကတိပိုပေးနိုင်တယ်။
Discount အလွန်ပေးနိုင်တယ်။
Return နောက်မှတက်နိုင်တယ်။
Company က—
“ရောင်းအားတိုးချင်တယ်”
ဆိုတဲ့အကြောင်းတစ်ခု ဖန်တီးတယ်။
ဒါပေမယ့် အဲဒီအကြောင်းက—
“မမှန်တဲ့အရောင်းအပြုအမူ”
ရဲ့အခြေအနေဖြစ်သွားနိုင်တယ်။
ဒါကြောင့် စနစ်တည်ဆောက်သူဟာ—
“ငါဆုချတဲ့အရာက လူတွေကို ဘာလုပ်စေမလဲ?”
မေးရမယ်။
ဒါ အကြောင်း–အကျိုးမြင်ခြင်း။
Company value poster ပေါ်—
“Customer First”
ရေးထားတယ်။
ဒါပေမယ့် bonus ကို sales volume တစ်ခုတည်းပေးတယ်။
လူက poster ကိုလိုက်မလား?
Bonus ကိုလိုက်မလား?
ဒါစနစ်ရဲ့အကြောင်း။
ဓမ္မက ဦးဇင်းတို့ကို—
စကားတစ်ခုတည်းမကြည့်ဘဲ ဖြစ်လာစေတဲ့အခြေအနေကို ကြည့်တတ်စေတယ်။
ဒကာ ဒကာမတို့…
မိသားစုဘဝမှာလည်း တူတယ်။
ကလေးက စာမတော်ဘူး။
“ဖုန်းပဲကြည့်လို့”
အကြောင်းတစ်ခု ချက်ချင်းပေးတယ်။
ဖြစ်နိုင်တယ်။
ဒါပေမယ့်—
သင်ခန်းစာနားမလည်တာ?
အိပ်ရေးမဝတာ?
ကျောင်းမှာကြောက်နေတာ?
မိဘအိမ်မှာ အငြင်းများနေတာ?
မြင်နိုင်စွမ်း၊ နားကြားစွမ်း အခက်အခဲ?
အာရုံစိုက်မှု?
မေးရမယ့်အရာအများကြီးရှိတယ်။
ဒီမှာ ဆေးဘက် diagnosis မလုပ်နဲ့။
လိုအပ်ရင် သက်ဆိုင်ရာပညာရှင်ဆီသွား။
အဓိကက—
လူကို label မတပ်ခင် အကြောင်းကို စစ်။
“ဒီကလေးပျင်းတယ်”
ဆိုတဲ့ label တစ်လုံးက သူ့ဘဝကိုနာစေနိုင်တယ်။
Company မှာလည်း—
“ဒီ Staff မတော်ဘူး”
“ဒီ Manager မကောင်းဘူး”
အမည်တပ်လွယ်တယ်။
အကြောင်းစစ်ရခက်တယ်။
ပညာရှိသူက ခက်တာကိုရွေးတယ်။
ဒကာ ဒကာမတို့…
အခု ဓမ္မဘက်ကို ပိုနက်စွာပြန်ကြည့်။
သံယုတ္တနိကာယ် ၁၂.၆၁ မှာ မလေ့လာထားတဲ့လူဟာ “စိတ်၊ မနော၊ ဝိညာဏ်” ကို အတ္တလို ဖက်တွယ်ဖို့လွယ်ကြောင်း ရှင်းပြီး၊ လေ့လာထားတဲ့ အရိယသာဝကကတော့ ပဋိစ္စသမုပ္ပာဒကို ဆင်ခြင်တယ်—“ဤအရာရှိလျှင် ထိုအရာဖြစ်သည်၊ ဤအရာဖြစ်ပေါ်မှုကြောင့် ထိုအရာဖြစ်ပေါ်သည်; ဤအရာမရှိလျှင် ထိုအရာမဖြစ်၊ ဤအရာချုပ်ခြင်းကြောင့် ထိုအရာချုပ်သည်” ဆိုတဲ့ သဘောနဲ့ ကြည့်တယ်။
ဒီအချက်က—
အကြောင်းသိဖို့အတွက်ပဲ မဟုတ်ဘူး။
ချုပ်ငြိမ်းရာကို မြင်ဖို့။
ပဋိစ္စသမုပ္ပာဒရဲ့ အရေးကြီးဆုံးသင်ခန်းစာက—
“ပြဿနာဘယ်ကလာသလဲ”
တစ်ဝက်ပဲမဟုတ်ဘူး။
“ဘယ်အကြောင်းချုပ်ရင် ဒုက္ခချုပ်နိုင်သလဲ”
ပါ ပါတယ်။
ဒါကို လုပ်ငန်းနဲ့ ရောမထားဘဲ analogy အဖြစ်ယူကြည့်။
ပြဿနာဖြစ်စေတဲ့ condition ကို ရှာတာနဲ့—
အဲဒီ condition ကို ပြင်နိုင်ရင် ရလဒ်ပြောင်းနိုင်တယ်။
ဥပမာ—
ဝန်ထမ်းအမှားများတယ်။
အရင်က—
“လူမတော်ဘူး”
ဆိုတယ်။
စစ်ကြည့်တော့ form နှစ်မျိုး ရှုပ်နေတယ်။
သင်တန်းမရှိဘူး။
တာဝန်ပေးသူနှစ်ယောက် ညွှန်ကြားချက်မတူဘူး။
ဒါတွေပြင်တယ်။
အမှားကျသွားတယ်။
ဒါဆို လူကိုဖယ်လိုက်မှ ဖြေရှင်းနိုင်တာ မဟုတ်ဘူး။
အခြေအနေပြောင်းလို့ ရလဒ်ပြောင်းတယ်။
ဒီလိုမြင်တတ်တဲ့ Leader ဟာ လူ့ဂုဏ်သိက္ခာကိုလည်း ပိုကာကွယ်နိုင်တယ်။
ဒကာ ဒကာမတို့…
တစ်ခါတလေတော့ လူ့အပြုအမူကိုပဲ ပြင်ရမယ်။
အခြေအနေအားလုံးကောင်းတယ်။
ရှင်းပြထားတယ်။
သင်ထားတယ်။
ကူညီထားတယ်။
ဒါပေမယ့် လူက တမင်မမှန်လုပ်တယ်။
ဒါဆို အကြောင်းတစ်ခုက သူ့ရွေးချယ်မှုထဲမှာ ရှိတယ်။
တာဝန်ယူစေရမယ်။
အကြောင်းစုံရှာတယ်ဆိုပြီး အပြစ်ကို ပျောက်မထားနဲ့။
အင်္ဂုတ္တရနိကာယ် ၃.၆၂ မှာပဲ “အတိတ်အကြောင်းတစ်ခုဆီ အားလုံးပုံချပြီး လက်ရှိလုပ်သင့်တာ/မလုပ်သင့်တာကို မသိတော့တဲ့” အန္တရာယ်ကို သတိပေးထားတယ်။
ဒါကြောင့်—
Compassion နဲ့ Accountability နှစ်ခုလုံးထား။
အကြောင်းနားလည်တာကြောင့် လူကို အမုန်းမထား။
ဒါပေမယ့် လုပ်ရပ်မှားတာကို မှားတယ်လို့ မပြောဘဲမထား။
ဒီမျှတမှုက ခေါင်းဆောင်မှုမှာ အရေးကြီးတယ်။
ဒကာ ဒကာမတို့…
အခု စိတ်လေ့ကျင့်မှုတစ်ခုလုပ်ရအောင်။
ကိုယ်စိတ်အနှောင့်အယှက်ဖြစ်နေတဲ့ လုပ်ငန်းပြဿနာတစ်ခုကို စိတ်ထဲယူ။
အသက်ရှူတာကို ခဏသိ။
ပြီးရင် အကျိုးကို တစ်ကြောင်းနဲ့ နာမည်ပေး။
“ငွေလည်ပတ်မှုခက်တယ်”
“ဝန်ထမ်းထွက်တယ်”
“ဖောက်သည်မပြန်လာဘူး”
“ကိုယ်အရမ်းပင်ပန်းနေတယ်”
ဒီလို။
ပြီးရင် ချက်ချင်း—
“ဘာကြောင့်?”
လို့ မေး။
ဒါပေမယ့် ပထမအဖြေကို အတည်မယူသေးနဲ့။
စိတ်က ဘယ်သူ့ကို အပြစ်တင်ချင်လဲ သိ။
ကိုယ့်ကိုယ်ကို လွန်လွန်ကဲကဲ အပြစ်တင်နေသလားလည်း သိ။
ပြီးရင် စကားတစ်ကြောင်း—
“အကြောင်းကို အမှန်အတိုင်းသိချင်တယ်; အပြစ်တင်ချင်တာမဟုတ်ဘူး”
လို့ စိတ်ထဲထား။
ဒီအလေ့အကျင့် canonical meditation formula မဟုတ်ဘူး။
လုပ်ငန်းဘဝအတွက် mindfulness reflection။
ဒါပေမယ့် စိတ်ကို ဒေါသကနေ ပညာဘက်ရွှေ့ပေးတယ်။
ဒကာ ဒကာမတို့…
အကြောင်းရှာတဲ့သူမှာ နှိမ့်ချမှုလိုတယ်။
ဘာကြောင့်လဲ?
တစ်ခါတလေ အကြောင်းက ကိုယ်ဖြစ်နေလို့။
Founder က—
“Company ဘာကြောင့် decision နှေးလဲ?”
စစ်တယ်။
နောက်ဆုံးတွေ့တာ—
ဆုံးဖြတ်ချက်တိုင်း သူ့ဆီပဲလာရလို့။
သူက bottleneck။
ဒါကို လက်ခံနိုင်လား?
“ငါ Founder ဆိုတော့ ဒီလိုပဲ”
ဆိုရင် အကြောင်းတွေ့ပေမယ့် မပြင်ဘူး။
Manager က—
“Staff ဘာကြောင့် silent ဖြစ်လဲ?”
စစ်တယ်။
တွေ့တာ—
မကောင်းတဲ့သတင်းပြောတဲ့သူကို Manager မျက်နှာပျက်တတ်လို့။
အဲဒါလက်ခံနိုင်လား?
ဒါကြောင့် အကြောင်းရင်းရှာမှုမှာ—
နည်းပညာပညာပဲ မလိုဘူး။
အတ္တကိုခံနိုင်တဲ့သတ္တိ လိုတယ်။
ဒီနေရာမှာ မနက်အရင်တရားတွေ ချိတ်လာတယ်။
“မသိဘူး”
ပြောနိုင်မှု။
ပညာနဲ့သတ္တိ။
အားသာချက်ပေါ် မာနမတက်မှု။
အားလုံးက အကြောင်းအမှန်ရှာရာမှာ ကူညီတယ်။
ဒကာ ဒကာမတို့…
လူတစ်ယောက် အကြောင်းနဲ့အကျိုးကို တကယ်မြင်လာရင် စကားပြောပုံလည်း ပြောင်းတယ်။
အရင်—
“ဒီလူအမြဲဒီလိုပဲ”
ပြောတယ်။
နောက်—
“ဒီလိုဖြစ်တဲ့အခြေအနေ ဘာလဲ?”
မေးတယ်။
အရင်—
“Customer တွေ ဈေးပဲကြည့်တယ်”
ပြောတယ်။
နောက်—
“ဘယ် customer အုပ်စုမှာ ဈေးက အဓိကအကြောင်းလဲ?”
မေးတယ်။
အရင်—
“Marketing မကောင်းဘူး”
ပြောတယ်။
နောက်—
“ဘယ်အဆင့်မှာ စိတ်ဝင်စားမှုက ဝယ်ယူမှုမဖြစ်တော့တာလဲ?”
မေးတယ်။
အရင်—
“ဝန်ထမ်းတွေ တာဝန်မယူဘူး”
ပြောတယ်။
နောက်—
“တာဝန်၊ ဆုံးဖြတ်ခွင့်၊ အကျိုးဆက် ရှင်းလား?”
မေးတယ်။
ဘာပြောင်းသွားလဲ?
Judgment ကနေ Inquiry ဆီ ရွှေ့တယ်။
အဲဒီပြောင်းလဲမှုဟာ အဖွဲ့ရဲ့အတွေးစနစ်ကို အများကြီးတိုးတက်စေနိုင်တယ်။
ဒကာ ဒကာမတို့…
ဒါပေမယ့် Inquiry ဆိုပြီး အဆုံးမရှိမေးမနေနဲ့။
အဆုံးမှာ ဆုံးဖြတ်ရမယ်။
အကြောင်းသိသလောက်နဲ့ လုပ်ရမယ်။
မဟုတ်ရင် Analysis paralysis ဖြစ်တယ်။
အဲဒါကြောင့် အကြောင်း–အကျိုးမြင်သူရဲ့အလေ့အကျင့်ကို ရိုးရိုးသုံးဆင့်ထားလို့ရတယ်—
အကျိုးကို မှန်မှန်ဖော်ပြ။
အကြောင်းကို အထောက်အထားနဲ့ စစ်။
ပြောင်းနိုင်တဲ့အကြောင်းကို ပြောင်း။
ဒီသုံးဆင့်က ခေတ်သစ်အသုံးချမှု။
ပိဋကတ်စာသားမဟုတ်ဘူး။
ဒါပေမယ့် တစ်နေ့တာအလုပ်မှာ သုံးလို့ရတယ်။
ဒကာ ဒကာမတို့…
နောက်တစ်ခု။
အကြောင်းနဲ့အကျိုးမြင်သူဟာ ကောင်းတဲ့အကြောင်းကိုလည်း သိတယ်။
ပြဿနာပဲ မရှာနဲ့။
Company မှာ ကောင်းတာတစ်ခုရှိတယ်။
Customer တွေ ပြန်ပြန်ဝယ်တယ်။
ဘာကြောင့်?
ပစ္စည်းတန်ဖိုး?
ဝန်ဆောင်မှု?
လူတစ်ယောက်ရဲ့ အားထုတ်မှု?
အချိန်မီဖြေရှင်းပေးလို့?
Trust?
အဲဒီကောင်းတဲ့အကြောင်းကို သိမှ ထိန်းနိုင်မယ်။
လူတစ်ယောက်က—
“ကျွန်တော်တို့က ကံကောင်းလို့ customer loyal ဖြစ်တာ”
ပြောရင် မလုံလောက်ဘူး။
ဘယ်အပြုအမူက ယုံကြည်မှုတည်ဆောက်ခဲ့လဲ ရှာ။
အဲဒီအကြောင်းကို ဆက်ထိန်း။
အင်္ဂုတ္တရနိကာယ် ၃.၂၀ ထဲက ကုန်သည်တစ်ယောက် အောင်မြင်ဖို့ မျက်စိကောင်းမှု၊ ကျွမ်းကျင်မှု၊ ယုံကြည်မှုရခြင်းတို့ကို အကြောင်းအဖြစ် ဖော်ပြထားတဲ့ ဥပမာက ဒီဘက်မှာ အသုံးဝင်တယ်။
ကောင်းတဲ့အကျိုးရတာကို—
“ငါတော်လို့”
ဆိုပြီး တစ်ချက်တည်း မချုပ်နဲ့။
အဖွဲ့?
စနစ်?
အခွင့်အလမ်း?
Customer?
အချိန်?
အခြားသူကျေးဇူး?
အများကြီးရှိတယ်။
ဒီလိုမြင်ရင် မာနလည်း လျော့တယ်။
ကျေးဇူးလည်း သိတယ်။
ဒကာ ဒကာမတို့…
ဒီနေရာမှာ ပဋိစ္စသမုပ္ပာဒကို ဘဝအောင်မြင်ရေး “formula” မလုပ်ရဘူးဆိုတာ ပြန်သတိပေးချင်တယ်။
ပဋိစ္စသမုပ္ပာဒဟာ—
“ဒီအချက်ဆယ်ခုလိုက်လုပ်ရင် Company အောင်မြင်မယ်”
ဆိုတဲ့တရားမဟုတ်ဘူး။
အဓိကအားဖြင့် ဒုက္ခပေါ်ပေါက်ခြင်း၊ ချုပ်ငြိမ်းခြင်းကို မြင်စေတဲ့ အလွန်နက်တဲ့ ဓမ္မ။
ဦးဇင်းတို့က ဒီနေ့ စီးပွားရေးဘဝကို ရှင်းဖို့ အခြေအနေဆိုင်ရာမြင်ပုံ ကို analogy အဖြစ် အသုံးချနေတာ။
ဒီခွဲခြားမှု အမြဲထား။
မဟုတ်ရင် ဓမ္မကို management theory လောက် လျှော့ချမိမယ်။
ဒကာ ဒကာမတို့…
လုပ်ငန်းရှင်တစ်ယောက်မှာ အကြောင်း–အကျိုးမြင်နိုင်စွမ်း တိုးလာရင် ဘာပြောင်းလဲမလဲ?
လူကို အမြန်မစီရင်တော့ဘူး။
နံပါတ်ကို အမြန်မအဓိပ္ပာယ်တပ်တော့ဘူး။
အောင်မြင်မှုကို ကိုယ်တစ်ယောက်တည်းမယူတော့ဘူး။
အရှုံးကို တစ်ယောက်တည်းပေါ်မပုံချတော့ဘူး။
System ကို ကြည့်တတ်တယ်။
စိတ်ကို ကြည့်တတ်တယ်။
အချိန်ကို ကြည့်တတ်တယ်။
အကျိုးဆက်ကို ကြိုကြည့်တတ်တယ်။
ပြီးတော့—
“ငါဒီနေ့တည်ဆောက်နေတဲ့အကြောင်းက မနက်ဖြန် ဘာအကျိုးဖြစ်လာနိုင်လဲ?”
မေးတတ်တယ်။
ဒီမေးခွန်းက အရေးကြီးတယ်။
ယနေ့ ဝန်ထမ်းကို အရှက်ခွဲတယ်။
မနက်ဖြန် သူက အမှားဖုံးမလား?
ယနေ့ Customer ကို မမှန်ကတိပေးတယ်။
နောက်တစ်ခါ ယုံကြည်မှုဘယ်လိုဖြစ်မလဲ?
ယနေ့ Supplier ကို အချိန်မီပေးတယ်။
အခက်အခဲနေ့မှာ သူဘယ်လိုတုံ့ပြန်မလဲ?
ယနေ့ လူငယ်တစ်ယောက်ကို သင်ပေးတယ်။
နှစ်နှစ်နောက် Company မှာ ဘယ်သူခေါင်းဆောင်နိုင်မလဲ?
ယနေ့ ကိုယ့်ကျန်းမာရေးကို အမြဲလျစ်လျူရှုတယ်။
နောက်ပိုင်း ဘာအကျိုးထွက်မလဲ?
အကြောင်း–အကျိုးမြင်သူက အခုချက်ချင်းအကျိုးတစ်ခုတည်း မကြည့်ဘူး။
ဒကာ ဒကာမတို့…
အခု Right Livelihood ကို ပြန်တစ်ခါစစ်။
အလုပ်တစ်ခုက အမြတ်များတယ်။
ဒါ အကျိုး။
အကြောင်းက ဘာ?
လူ့လိုအပ်ချက်ကို တန်ဖိုးပေးလို့လား?
လိမ်လည်မှုလား?
စွဲလမ်းမှုကို ရည်ရွယ်ပြီး အမြတ်ယူတာလား?
အန္တရာယ်ကို ဖုံးထားတာလား?
ဝန်ထမ်းအပေါ် မတရားကုန်ကျစရိတ်လွှဲထားတာလား?
ဦးဇင်းတို့က အကြောင်းကို မကြည့်ဘဲ အကျိုးပဲကြည့်ရင်—
“အမြတ် = ကောင်း”
လို့ မှားနိုင်တယ်။
ဓမ္မက—
ရလဒ်နဲ့တင် မစီရင်ဘဲ စိတ်အမြစ်နဲ့ လုပ်ရပ်ကိုပါ ကြည့်စေတယ်။
အင်္ဂုတ္တရနိကာယ် ၃.၁၁၂ မှာ လောဘ၊ ဒေါသ၊ မောဟကို အကုသိုလ်လုပ်ရပ်ပေါ်ပေါက်ရာ အကြောင်းများအဖြစ်၊ အလောဘ၊ အဒေါသ၊ အမောဟတို့ကို ကုသိုလ်လုပ်ရပ်ပေါ်ပေါက်ရာ အကြောင်းများအဖြစ် ဖော်ပြထားတယ်။
လုပ်ငန်းရှင်တစ်ယောက် မေး—
“ဒီစီးပွားရေးအကြောင်းရင်းက လောဘကို ဘယ်လောက်ကျွေးနေလဲ?”
“ဒီဆုံးဖြတ်ချက်က ဒေါသနဲ့လား?”
“မသိတာကြားမှာ မောဟနဲ့အတည်လုပ်နေတာလား?”
ဒီသုံးမေးခွန်းက ဘဏ္ဍာရေးအစီရင်ခံစာထဲ မပါဘူး။
ဒါပေမယ့် Buddhist entrepreneur အတွက် မပါမဖြစ်။
ဒကာ ဒကာမတို့…
စိတ်ကို ပြန်ကြည့်တဲ့အခါ အကြောင်းကို တွေ့တာနဲ့ ကိုယ့်ကိုယ်ကို မမုန်းနဲ့။
“ငါလောဘကြောင့် ဒီလိုလုပ်ခဲ့တာ”
တွေ့တယ်။
ကောင်းတယ်—မြင်ပြီ။
ဒါပေမယ့်—
“ငါလူဆိုး”
ဆိုပြီး identity မလုပ်နဲ့။
အကြောင်းကို မြင်တာက ပယ်ဖို့။
“ဒေါသကြောင့်ပြောခဲ့တာ”
သိပြီ။
တောင်းပန်။
ပြင်။
နောက်တစ်ခါ pause ထည့်။
“မာနကြောင့် သူ့အကြံကိုပယ်ခဲ့တာ”
သိပြီ။
ပြန်ခေါ်ပြီး နားထောင်။
ဒီလိုဆို အကြောင်းမြင်ခြင်းဟာ ကိုယ့်ကိုအပြစ်ပေးဖို့မဟုတ်ဘူး။
အကြောင်းကို ပြောင်းဖို့။
ဒါ ပဋိစ္စသမုပ္ပာဒရဲ့ “ချုပ်ငြိမ်းခြင်းဘက်” ကို နားလည်ရာကနေ ဦးဇင်းတို့ယူနိုင်တဲ့ အရေးကြီးဆုံးလောကီ analogy တစ်ခု။
ဒကာ ဒကာမတို့…
သံယုတ္တနိကာယ် ၁၂.၂၀ မှာ အခြေအနေအပေါ် မူတည်ဖြစ်လာတဲ့တရားတွေကို မတည်မြဲ၊ ပျက်စီးချုပ်ငြိမ်းရသောတရားများအဖြစ် ပြတယ်။
ဒါကြောင့် လုပ်ငန်းပြဿနာကို—
“ဒီ Company ကတော့ ဒီလိုပဲ”
ဆိုပြီး ထာဝရ identity မလုပ်နဲ့။
ဒီနေ့အားနည်းတဲ့ စနစ် ပြင်လို့ရနိုင်တယ်။
ဒီနေ့တော်တဲ့အဖွဲ့ မပြုစုရင် အားနည်းနိုင်တယ်။
ဒီနေ့ကောင်းတဲ့ market ပြောင်းနိုင်တယ်။
ဒီနေ့အခက်အခဲလည်း ပြောင်းနိုင်တယ်။
Condition ပြောင်းရင် ဖြစ်ပုံလည်း ပြောင်းတတ်တယ်။
ဒါကြောင့်—
စိတ်ဓာတ်ကျလို့ အကြောင်း–အကျိုးသဘောကို fatalism မလုပ်နဲ့။
“ဒီလိုဖြစ်နေပြီ၊ အမြဲဒီလိုပဲ”
မဟုတ်ဘူး။
အခြေအနေတွေ ပြောင်းနိုင်တာ ရှိတယ်။
ပြောင်းမရတာလည်း ရှိတယ်။
ပညာက ခွဲ။
ဒကာ ဒကာမတို့…
ဒီတရားရဲ့ လက်တွေ့အလေ့အကျင့်ကို မနက်ဖြန်ကစပြီး လုပ်နိုင်တယ်။
အစည်းအဝေးတစ်ခုမှာ ပြဿနာတက်ရင် ပထမငါးမိနစ် လူအမည်မပြောဘဲ ဖြစ်ရပ်ကိုဖော်ပြ ကြည့်။
“ဘယ်သူ့ကြောင့်”
မပြောသေးဘူး။
ဘာဖြစ်?
ဘယ်အချိန်?
ဘယ်လောက်?
ဘယ်အဆင့်မှာ?
ဒီလောက်။
နောက်မှ အကြောင်းအခြေအနေကို ခွဲ။
ဒီသေးသေးလေးက blame culture ကို နည်းစေနိုင်တယ်။
နောက်တစ်ခု—
ဆုံးဖြတ်ချက်ကြီးတစ်ခုမချမီ—
“ဒီလုပ်ရပ်ရဲ့ ချက်ချင်းအကျိုး၊ နောက်ပိုင်းအကျိုး၊ ဘယ်သူတွေအပေါ်အကျိုး”
သုံးမျိုး ပြန်မေး။
ဒါလည်း modern practice။
တတိယ—
နေ့ဆုံးရင် မိနစ်ငါးမိနစ်—
“ဒီနေ့ ကောင်းတဲ့အကျိုးတစ်ခု ဘာဖြစ်?”
“ဘာအကြောင်းကြောင့်?”
“မကောင်းတဲ့အကျိုးတစ်ခု ဘာဖြစ်?”
“ဘာအကြောင်းကြောင့်?”
“ငါ့စိတ်ဘက်က လောဘဒေါသမောဟ ဘာပါ?”
ပြန်စစ်။
ဒီလိုနေ့စဉ်လုပ်ရင် အကြောင်း–အကျိုးစိတ် တိုးလာတယ်။
ဒကာ ဒကာမတို့…
ဒါပေမယ့် နေ့စဉ်ပြန်စစ်တဲ့အခါ အရာအားလုံးကို “ငါ့အမှား” မလုပ်နဲ့။
အကြောင်းနဲ့အကျိုးမြင်ခြင်းဟာ guilt မဟုတ်ဘူး။
တစ်ချို့အရာ ကိုယ်မထိန်းနိုင်ဘူး။
ကိုယ့်အပိုင်းကို တာဝန်ယူ။
သူတစ်ပါးအပိုင်းကို သူတစ်ပါးတား။
မသေချာတာကို မသေချာထား။
ဒီဟာ ပညာ။
အင်္ဂုတ္တရနိကာယ် ၃.၆၂ က အကြောင်းမရှိဘဲဖြစ်တယ်ဆိုတဲ့အယူကိုလည်း ပယ်တယ်၊ အရာအားလုံးကို အတိတ်လုပ်ရပ်တစ်ခုတည်းနဲ့ပဲရှင်းတဲ့အယူကိုလည်း ပယ်တယ်။
ဒါကြောင့် အကြောင်းမြင်ခြင်းဆိုတာ—
အလွန်ရိုးရှင်းအောင် မလျှော့ခြင်း။
အကြောင်းမရှိဘဲဖြစ်တယ်လို့ မပယ်ခြင်း။
လက်ရှိတာဝန်ကို မပျောက်ခြင်း။
ဒီသုံးခု။
ဒကာ ဒကာမတို့…
အခု တရားကို အနက်ဆုံးနေရာဆီ ဆင်းကြည့်ကြမယ်။
လုပ်ငန်းမှာ အကြောင်း–အကျိုးမြင်တာက ကောင်းတယ်။
ဒါပေမယ့် ဗုဒ္ဓဓမ္မအတွက် အကြောင်း–အကျိုးမြင်ခြင်းရဲ့ ရည်ရွယ်ချက်က လုပ်ငန်းပိုအောင်မြင်ဖို့နဲ့ အဆုံးမသတ်ဘူး။
မေးရမယ့် အကြီးဆုံးမေးခွန်းက—
ဒုက္ခ ဘာကြောင့်ဖြစ်သလဲ?
လောကမှာ ပစ္စည်းတစ်ခု မရလို့ပူတယ်။
ရလာတော့ ပျောက်မှာပူတယ်။
လူတစ်ယောက်ကိုချစ်တယ်။
ခွဲရမှာပူတယ်။
ရာထူးရတယ်။
ကျမှာပူတယ်။
ကုမ္ပဏီတည်တယ်။
ပျက်မှာပူတယ်။
နာမည်ရတယ်။
ပျောက်မှာပူတယ်။
အကြောင်းက အပြင်ပစ္စည်းပဲလား?
ပဋိစ္စသမုပ္ပာဒက ပိုနက်သွားတယ်။
အဝိဇ္ဇာ။
တဏှာ။
ဥပါဒါန်။
ဒီလို ဖက်တွယ်မှုဘက်ကို ဆင်းတယ်။
ဒီနေရာမှာ business analysis ရပ်ရမယ်။
ဓမ္မစစ်မှန်တဲ့အနက်ဆီ ရောက်လာတယ်။
ဒကာ ဒကာမတို့…
ဒုက္ခသစ္စာ။
လုပ်ငန်းမှာ အကျိုးမကောင်းတာတွေ ရှိတယ်။
အရှုံး။
အကြွေး။
ပြဿနာ။
အငြင်းပွားမှု။
မသေချာမှု။
ဒါတွေ ပူတယ်။
ဒါပေမယ့် အောင်မြင်မှုတောင် ပူစရာဖြစ်နိုင်တယ်။
“မပျောက်ရ”
ဖက်ရင် ပူတယ်။
“ငါက ဒီရာထူးပဲ”
ဖက်ရင် ပူတယ်။
“ငါ့ Company မကျရ”
ဖက်ရင် ပူတယ်။
ဘဝအခြေအနေတွေဟာ အကြောင်းအမျိုးမျိုးနဲ့ ပြောင်းနေတယ်။
ကိုယ်က အမြဲတည်စေချင်တယ်။
ဒီကွာဟချက်က ဒုက္ခ။
အကြောင်းနဲ့အကျိုးမြင်တဲ့လုပ်ငန်းရှင်ဟာ နောက်ဆုံး ကိုယ့်စိတ်ပူလောင်မှုကိုလည်း အကျိုးတစ်ခုလို ကြည့်တတ်ရမယ်။
“ဒီပူလောင်မှု ဘာကနေဖြစ်?”
မေး။
သမုဒယသစ္စာ။
လုပ်ငန်းနဲ့ပတ်သက်ပြီး ပူတဲ့အကြောင်းထဲမှာ—
ပိုလိုချင်တဲ့တဏှာရှိလား?
မရှုံးချင်တဲ့ဖက်တွယ်မှု?
သူ့ထက်သာချင်တဲ့မာန?
လူတွေချီးကျူးစေချင်တဲ့လိုချင်မှု?
ကိုယ့်အမြင်ပဲမှန်ရမယ်ဆိုတဲ့ဖက်တွယ်မှု?
ဒီအကြောင်းတွေကို မြင်။
အင်္ဂုတ္တရနိကာယ် ၃.၁၁၂ မှာ လောဘ၊ ဒေါသ၊ မောဟတို့ကို အကုသိုလ်လုပ်ရပ်ပေါ်ပေါက်ရာအကြောင်းအဖြစ် ဖော်ပြသလို ကိုယ့်နေ့စဉ်ဆုံးဖြတ်ချက်ရဲ့ စိတ်အမြစ်ကိုလည်း သိနိုင်ကြပါစေ။
နိရောဓသစ္စာ။
အကြောင်းရှိလို့ အကျိုးဖြစ်တယ်ဆိုရင်—
အကြောင်းချုပ်ရင် အကျိုးချုပ်နိုင်တဲ့ဘက် ရှိတယ်။
ဒါပဲ ပဋိစ္စသမုပ္ပာဒရဲ့ အလွန်အရေးကြီးတဲ့အချက်။
လောကီအဆင့်မှာ—
ဒေါသနဲ့ ဆုံးဖြတ်မှုကို ရပ်နိုင်ရင် ဒေါသကြောင့်ဖြစ်မယ့်အမှားတချို့ ရပ်နိုင်တယ်။
မမှန်တဲ့ incentive ကို ပြင်ရင် မမှန်တဲ့အပြုအမူ တချို့လျော့နိုင်တယ်။
ဒါတွေ လောကီဥပမာ။
ဓမ္မအဆုံးမှာတော့—
အဝိဇ္ဇာ၊ တဏှာ၊ ဥပါဒါန်တို့ ချုပ်ငြိမ်းရာဆီ သွားရမယ်။
သံယုတ္တနိကာယ် ၁၂.၂၀၊ ၁၂.၆၁ တို့မှာ ဖြစ်ပေါ်မှုနဲ့အတူ ချုပ်ငြိမ်းမှုစဉ်ကိုပါ ဟောထားတယ်။
အကြောင်းကို ပယ်နိုင်ရင် ဒုက္ခအကျိုး ချုပ်နိုင်တယ်။
နိရောဓသစ္စာဟာ—
“Company ပြဿနာဖြေရှင်းနိုင်တယ်”
လောက်မဟုတ်ဘူး။
တဏှာ၏ အပြီးသတ်ချုပ်ငြိမ်းမှု။
ဒီအဓိပ္ပာယ်ကို မလျှော့ရဘူး။
မဂ္ဂသစ္စာ။
အကြောင်းကို မှန်မှန်မြင်ဖို့ သမ္မာဒိဋ္ဌိလိုတယ်။
အကြောင်းမြင်ပြီး မထိခိုက်လိုတဲ့ရည်ရွယ်ချက်နဲ့ ပြင်ဖို့ သမ္မာသင်္ကပ္ပလိုတယ်။
အကြောင်းရှာရာမှာ မလိမ်၊ မဖုံး၊ အပြစ်လွှဲမပြောဖို့ သမ္မာဝါစာလိုတယ်။
သိထားတဲ့အမှန်ကို မှန်ကန်တဲ့လုပ်ရပ်နဲ့ ပြောင်းဖို့ သမ္မာကမ္မန္တလိုတယ်။
အသက်မွေးမှုကို တရားသဖြင့်ဖြစ်စေမယ့် အကြောင်းတွေတည်ဆောက်ဖို့ သမ္မာအာဇီဝလိုတယ်။
အကုသိုလ်အကြောင်းတွေ လျော့ပြီး ကုသိုလ်အကြောင်းတွေ တိုးဖို့ သမ္မာဝါယာမလိုတယ်။
စိတ်ထဲ လောဘ၊ ဒေါသ၊ မောဟ ပေါ်လာတဲ့အကြောင်းကို မြင်ဖို့ သမ္မာသတိလိုတယ်။
စိတ်လှုပ်ရှားမှုကြားမှာ အမှန်ကိုရှင်းရှင်းမြင်ဖို့ သမ္မာသမာဓိလိုတယ်။
ဒါကြောင့်—
အကြောင်း–အကျိုးမြင်ခြင်းဟာ မဂ္ဂင်အမြင်နဲ့ နောက်ဆုံးချိတ်ရတယ်။
ဒကာ ဒကာမတို့…
အခုဒီနေ့မနက်တရားကို လုပ်ငန်းပိုင်ရှင်တို့အတွက် စကားအနည်းငယ်နဲ့ ပြန်စုချင်တယ်။
ပြဿနာမြင်ရင်—
လူကို အရင်မစွဲနဲ့။
အကျိုးကို ဖော်ပြ။
အကြောင်းကို စစ်။
သက်သေယူ။
အခြေအနေအများကြီး ရှိနိုင်ကြောင်း သတိထား။
ကိုယ့်စိတ်ထဲ လောဘ၊ ဒေါသ၊ မောဟပါလား စစ်။
အတိတ်ကံတစ်ခုတည်းဆီ အရာအားလုံးမပုံချ။
အကြောင်းမရှိဘဲ ဖြစ်တယ်လို့လည်း မပစ်ထား။
လက်ရှိလုပ်နိုင်တဲ့အကြောင်းကို ရှာ။
ကောင်းတဲ့အကျိုးဖြစ်ရင်လည်း ကောင်းတဲ့အကြောင်းကို သိပြီး ထိန်း။
မကောင်းတဲ့အကျိုးဖြစ်ရင် လူကိုဖျက်မယ့်အစား အကြောင်းကို ပြင်။
တာဝန်ရှိသူကို တာဝန်ယူစေ။
ဒါပေမယ့် အမုန်းမတိုးစေ။
ဒီလို လုပ်ငန်းယဉ်ကျေးမှုတစ်ခု ဖန်တီးနိုင်ကြပါစေ။
အင်္ဂုတ္တရနိကာယ် ၃.၂၀ မှာ ကုန်သည်တစ်ယောက်အတွက် ဝယ်ဈေး၊ ရောင်းဈေး၊ ကုန်ကျစရိတ်နဲ့ အကျိုးကို မြင်နိုင်တဲ့ “မျက်စိကောင်းမှု” ကို ဥပမာထားသလို၊ မိမိတို့လည်း လုပ်ငန်းမှာ အကျိုးကိုသာမဟုတ်ဘဲ အကြောင်းကို မြင်နိုင်ကြပါစေ။
သံယုတ္တနိကာယ် ၁၂.၂၀ မှာ အခြေအနေဆိုင်ရာ ဖြစ်ပေါ်မှုကို ဟောထားသလို၊ လောကီပြဿနာတွေကိုလည်း “တစ်ယောက်ကြောင့်ပဲ” “တစ်ချက်ကြောင့်ပဲ” ဆိုတဲ့ စိတ်နဲ့ မလွယ်ကူစွာ ပိတ်ကြပါစေနှင့်။
အင်္ဂုတ္တရနိကာယ် ၃.၆၂ မှာ တွေ့ကြုံသမျှကို အတိတ်ကံတစ်ခုတည်းဆီ ပုံချခြင်း၊ အကြောင်းမရှိဟုယူခြင်းတို့၏ အန္တရာယ်ကို သတိပေးထားသလို၊ ကံတရားကို တာဝန်ရှောင်ရာ မသုံးကြပါစေနှင့်။
အင်္ဂုတ္တရနိကာယ် ၃.၁၁၂ မှာ လောဘ၊ ဒေါသ၊ မောဟတို့ကို အကုသိုလ်လုပ်ရပ်၏ အကြောင်းများအဖြစ် ဖော်ပြသလို၊ မိမိတို့၏ လုပ်ငန်းဆုံးဖြတ်ချက်များအောက်မှာ ဘယ်စိတ်အမြစ် လှုပ်ရှားနေသလဲကိုလည်း ကြည့်နိုင်ကြပါစေ။
သံယုတ္တနိကာယ် ၁၂.၂၃ မှာ ဒုက္ခတောင်မှ ပညာလမ်းဆီ လှည့်နိုင်တဲ့အခြေအနေစဉ်ကို ပြထားသလို၊ မကောင်းတဲ့ရလဒ်ကြုံရချိန် အပြစ်တင်ခြင်းထက် သင်ယူခြင်းဆီ ပြောင်းနိုင်ကြပါစေ။ သို့သော် ဒုက္ခကို အလိုအလျောက်ကောင်းမှုဖြစ်စေတယ်လို့ မမှားယူဘဲ ပညာနဲ့သာ ပြောင်းလဲအသုံးချနိုင်ကြပါစေ။
အကြောင်းသိ၍ တာဝန်ရှိသောလုပ်ရပ် လုပ်နိုင်ကြပါစေ။
အကျိုးဆိုးကြုံ၍ မျက်စိမပိတ်ကြပါစေနှင့်။
အကျိုးကောင်းကြုံ၍ မာနမတက်ကြပါစေနှင့်။
ကောင်းတဲ့အကြောင်းတွေ တည်ဆောက်နိုင်ကြပါစေ။
မကောင်းတဲ့အကြောင်းတွေ သိလာလျှင် ပယ်နိုင်ကြပါစေ။
မိမိတို့လုပ်ငန်းမှာ—
အမှန်တရားကို အကြောင်းလုပ်ပါ။
ရိုးသားမှုကို အကြောင်းလုပ်ပါ။
ကျွမ်းကျင်မှုကို အကြောင်းလုပ်ပါ။
အလုပ်ကြိုးစားမှုကို အကြောင်းလုပ်ပါ။
လူကိုလေးစားမှုကို အကြောင်းလုပ်ပါ။
ကတိတည်မှုကို အကြောင်းလုပ်ပါ။
နားထောင်မှုကို အကြောင်းလုပ်ပါ။
သင်ယူမှုကို အကြောင်းလုပ်ပါ။
မေတ္တာကို အကြောင်းလုပ်ပါ။
ပညာကို အကြောင်းလုပ်ပါ။
ထိုအကြောင်းတို့မှ ပေါ်လာမည့် လောကီကောင်းကျိုးရှိသလောက် ရရှိပါစေ။
ဒါပေမယ့် လောကီအကျိုးကို အာမခံတယ်လို့ မယူကြပါစေနှင့်။
အကြောင်းကောင်းလုပ်တာဟာ သီလနဲ့ပညာကြောင့် လုပ်တာဖြစ်ပါစေ။
အမြတ်ရမှ ကောင်းတဲ့အကြောင်းလုပ်မယ် မဖြစ်ပါစေနှင့်။
အမြတ်နည်းသော်လည်း မလိမ်နိုင်ကြပါစေ။
ပြိုင်ဘက်တက်သော်လည်း ဒေါသမလုပ်ကြပါစေနှင့်။
Customer မကြိုက်သော်လည်း မမှန်စကားမပြောကြပါစေနှင့်။
Staff မှားသော်လည်း အရှက်ခွဲခြင်းထက် အကြောင်းကို ရှာနိုင်ကြပါစေ။
Founder မှားသော်လည်း အောက်လူပေါ် မပုံချကြပါစေနှင့်။
အကြောင်းအမှန်ဟာ မိမိဖြစ်နေချိန် ကိုယ့်ကိုယ်ကို ပြင်နိုင်ကြပါစေ။
ဒကာ ဒကာမတို့…
နောက်ဆုံးမှာ လုပ်ငန်းရဲ့အကြောင်းအကျိုးထက် ပိုအရေးကြီးတဲ့ အကြောင်းအကျိုးကို မမေ့ကြပါနဲ့။
ဒုက္ခဘာကြောင့်ဖြစ်သလဲ။
ဒီမေးခွန်းကို လူ့ဘဝတစ်ခုလုံးနဲ့ မေးကြပါ။
ကိုယ်လိုချင်တာမရလို့ပဲ ဒုက္ခလား?
ရလာတာမတည်လို့လား?
မတည်တာကို တည်စေချင်လို့လား?
ကိုယ်မဟုတ်တာကို “ငါ” “ငါ့ဟာ” လို့ ဖက်လို့လား?
ဒီအကြောင်းတွေကို တရားအားထုတ်မှုနဲ့ စူးစမ်းကြပါ။
လောကီအကြောင်းရှာတဲ့ ပညာက ငွေကြေးဆုံးရှုံးမှုတချို့ကို ကာကွယ်ပေးနိုင်တယ်။
သံသရာအကြောင်းကို ထိုးထွင်းသိမြင်တဲ့ပညာကတော့ ဒုက္ခအမြစ်ဆီ ရောက်သွားတယ်။
ဒီနှစ်ခုအဆင့် မတူဘူး။
ဒါပေမယ့် လောကီဘဝမှာ အမှန်အကြောင်းကို ရိုးသားစွာရှာတတ်တဲ့အလေ့အကျင့်က ဓမ္မနာရာမှာလည်း “ကိုယ်လိုချင်တဲ့အဖြေ” မဟုတ်ဘဲ “အမှန်” ကို မြတ်နိုးဖို့ အထောက်အကူဖြစ်ပါစေ။
မိမိတို့အားလုံး—
အကျိုးကို မြင်နိုင်ကြပါစေ။
အကျိုးထက် အကြောင်းကို ပိုနက်စွာ မြင်နိုင်ကြပါစေ။
အကြောင်းအများကြီးထဲက မိမိပြင်နိုင်တာကို ခွဲနိုင်ကြပါစေ။
မိမိမထိန်းနိုင်တာကို ပညာနဲ့ လက်ခံနိုင်ကြပါစေ။
လောဘ၊ ဒေါသ၊ မောဟတို့ အကြောင်းဖြစ်နေသည်ကို သိနိုင်ကြပါစေ။
အလောဘ၊ အဒေါသ၊ အမောဟတို့ ပိုအားကောင်းလာစေမည့် အကြောင်းများကို တည်ဆောက်နိုင်ကြပါစေ။
ဒုက္ခကို အမှန်အတိုင်း သိနိုင်ကြပါစေ။
ဒုက္ခပေါ်ပေါက်ရာ တဏှာနှင့်ဖက်တွယ်မှုအကြောင်းကို သိနိုင်ကြပါစေ။
ထိုအကြောင်းချုပ်ငြိမ်းနိုင်ကြောင်း မြင်နိုင်ကြပါစေ။
ချုပ်ငြိမ်းရာသို့ပို့ဆောင်သော အရိယမဂ္ဂင်ရှစ်ပါးကို နေ့စဉ်ဘဝ၌ ပွားများနိုင်ကြပါစေ။
သမ္မာဒိဋ္ဌိဖြင့် အကြောင်းအကျိုးမှန်ကို သိနိုင်ကြပါစေ။
သမ္မာသင်္ကပ္ပဖြင့် မထိခိုက်လိုသောအကြောင်းကို တည်ဆောက်နိုင်ကြပါစေ။
သမ္မာဝါစာဖြင့် အမှန်ပြောခြင်းကို ကောင်းသောအကြောင်းဖြစ်စေနိုင်ကြပါစေ။
သမ္မာကမ္မန္တဖြင့် မှန်ကန်သောလုပ်ရပ်များ ဖြစ်ပေါ်စေနိုင်ကြပါစေ။
သမ္မာအာဇီဝဖြင့် မိမိဝင်ငွေ၏အကြောင်းမှာ သူတစ်ပါး၏နာကျင်မှုကို မတည်ဆောက်ကြပါစေနှင့်။
သမ္မာဝါယာမဖြင့် မကောင်းသောအကြောင်းများကို ပယ်၍ ကောင်းသောအကြောင်းများ တိုးပွားနိုင်ကြပါစေ။
သမ္မာသတိဖြင့် စိတ်ထဲ လောဘ၊ ဒေါသ၊ မောဟ ပေါ်လာရာအကြောင်းကို သိနိုင်ကြပါစေ။
သမ္မာသမာဓိဖြင့် အကျိုးကောင်း၊ အကျိုးဆိုး လှုပ်ရှားမှုများကြားမှာ စိတ်တည်နိုင်ကြပါစေ။
လုပ်ငန်းကို ကြီးအောင်လုပ်နိုင်ရုံမက—
အကြောင်းမှန်ကို မြင်နိုင်သော လူဖြစ်ကြပါစေ။
အကျိုးကောင်းကို လိုချင်ရုံမက—
အကြောင်းကောင်းကို တည်ဆောက်နိုင်သော လူဖြစ်ကြပါစေ။
မကောင်းသောအကျိုးရောက်မှ တုန်လှုပ်သူမဖြစ်ဘဲ—
မကောင်းသောအကြောင်းကို စောစောမြင်၍ ပြင်နိုင်သော လူဖြစ်ကြပါစေ။
သတ္တဝါအပေါင်း ဘေးရန်ကင်းကြပါစေ။
ကိုယ်စိတ်နှစ်ပါး ချမ်းသာကြပါစေ။
လုပ်ငန်းရှင်၊ ပိုင်ရှင်၊ မန်နေဂျာ၊ ဝန်ထမ်းအားလုံး မိမိတို့တည်ဆောက်နေသော အကြောင်းများ၏အကျိုးကို ပညာဖြင့် ကြိုတင်ဆင်ခြင်နိုင်ကြပါစေ။
ငွေရှာရာမှာ တရားသောအကြောင်းများကို တည်ဆောက်နိုင်ကြပါစေ။
လူကို ဦးဆောင်ရာမှာ မေတ္တာရှိသောအကြောင်းများကို တည်ဆောက်နိုင်ကြပါစေ။
မိသားစုနှင့်ပေါင်းသင်းရာမှာ နားလည်မှုအကြောင်းများကို တည်ဆောက်နိုင်ကြပါစေ။
မိမိစိတ်အတွင်းမှာ သတိ၊ ပညာ၊ အလောဘ၊ အဒေါသ၊ အမောဟတို့ တိုးစေမည့်အကြောင်းများကို တည်ဆောက်နိုင်ကြပါစေ။
နောက်ဆုံးတွင် ဒုက္ခဖြစ်ရာအကြောင်းကို ပညာဖြင့်ထိုးထွင်းသိမြင်၍ ဒုက္ခချုပ်ငြိမ်းရာလမ်းကို မှန်ကန်စွာပွားများနိုင်ကြပါစေ။
ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု
ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု
ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု
Sao Dhammasami
ကျမ်းကိုးမှတ်စု
[၁] သံယုတ္တနိကာယ် ၁၂.၂၀ — ပစ္စယသုတ်။
ပဋိစ္စသမုပ္ပာဒနှင့် အခြေအနေအပေါ် မူတည်ဖြစ်ပေါ်လာသောတရားများကို ခွဲရှင်းထားသည့် အဓိကကျမ်းအခြေခံဖြစ်သည်။ အဝိဇ္ဇာမှ သင်္ခါရ စသည်ဖြင့် အခြေအနေဆက်စပ်ဖြစ်ပေါ်မှုနှင့် ထိုအခြေအနေကြောင့်ဖြစ်သောတရားတို့၏ အနိစ္စ၊ ချုပ်ငြိမ်းတတ်မှုကို ဖော်ပြထားသည်။
[၂] မဇ္ဈိမနိကာယ် ၃၈ — မဟာတဏှာသင်္ခယသုတ်။
ဝိညာဏ်သည် အခြေအနေကို မူတည်၍သာ ပေါ်ပေါက်ကြောင်း၊ အခြေအနေမရှိဘဲ မပေါ်ပေါက်ကြောင်း ရှင်းပြပြီး မီးသည် လောင်စာအမျိုးအစားကို မှီ၍ အမည်ခေါ်သကဲ့သို့ ဥပမာပေးထားသည်။ နောက်ပိုင်းတွင် “ဤအရာရှိလျှင် ထိုအရာဖြစ်သည်” ဟူသော conditional sequence ကို ရှင်းထားသည်။ ယခုတရားတွင် ရလဒ်တစ်ခုကို အခြေအနေကင်းပြီး မကြည့်ရန် doctrinal support အဖြစ် အသုံးပြုထားသည်။
[၃] အင်္ဂုတ္တရနိကာယ် ၃.၆၂ — တိတ္ထသုတ်။
“တွေ့ကြုံသမျှအားလုံးသည် အတိတ်ပြုလုပ်မှုကြောင့်ပဲ”, “အမြင့်ဆုံးဖန်ဆင်းရှင်တစ်ပါးကြောင့်ပဲ”, “အကြောင်းနှင့်အခြေအနေမရှိဘဲ ဖြစ်သည်” ဟူသော အယူသုံးမျိုးကို ဝေဖန်ထားသည်။ အရာအားလုံးကို အတိတ်လုပ်ရပ်ဆီပုံချခြင်းက လက်ရှိ “ဒါလုပ်သင့်၊ ဒါမလုပ်သင့်” ဟူသော ကြိုးစားအားထုတ်မှုနှင့် တာဝန်ကို ထိခိုက်စေနိုင်ကြောင်း ဖော်ပြထားသည်။ ယခုတရား၏ “ကံကို တစ်ခုတည်းသောရိုးရှင်းရှင်းလင်းချက်အဖြစ် မသုံးရန်” အတွက် အရေးကြီးသော canonical control ဖြစ်သည်။
[၄] အင်္ဂုတ္တရနိကာယ် ၃.၂၀ — ပါပဏိကသုတ်။
ကုန်သည်တစ်ယောက်သည် ကုန်ပစ္စည်း၏ ဝယ်ဈေး၊ ရောင်းဈေး၊ ကုန်ကျစရိတ်နှင့် အကျိုးကို သိနိုင်ခြင်း၊ ဝယ်ရောင်းကျွမ်းကျင်ခြင်းနှင့် ယုံကြည်အားထားနိုင်သော ပံ့ပိုးမှုရှိခြင်းတို့ကြောင့် ကြီးပွားနိုင်ကြောင်း ဥပမာထားပြီး ထိုဥပမာကို ရဟန်းတစ်ပါး၏ ကုသိုလ်တိုးပွားမှုဘက်သို့ ဆက်ဟောထားသည်။ ယခုတရားတွင် အဓိက doctrinal proof မဟုတ်ဘဲ ကုန်သည်တစ်ယောက်၏ “အကျိုးနောက်က အကြောင်းများကို မြင်ရခြင်း” ဆိုင်ရာ တိုက်ရိုက် canonical business analogy အဖြစ် အသုံးပြုထားသည်။
[၅] အင်္ဂုတ္တရနိကာယ် ၃.၁၁၂ — နိဒါနသုတ်။
လောဘ၊ ဒေါသ၊ မောဟတို့ကို အကုသိုလ်လုပ်ရပ်ဖြစ်ပေါ်ရာ အကြောင်းများအဖြစ်လည်းကောင်း၊ အလောဘ၊ အဒေါသ၊ အမောဟတို့ကို ကုသိုလ်လုပ်ရပ်ဖြစ်ပေါ်ရာ အကြောင်းများအဖြစ်လည်းကောင်း ဖော်ပြထားသည်။ ယခုတရားတွင် လုပ်ငန်းဆုံးဖြတ်ချက်၏ အပြင်ဘက်စနစ်အကြောင်းများနှင့်အတူ အတွင်းစိတ်အကြောင်းကိုလည်း ပြန်စစ်ရန် အဓိက supporting source ဖြစ်သည်။
[၆] သံယုတ္တနိကာယ် ၁၂.၂၃ — ဥပနိသသုတ်။
ဒုက္ခပေါ်ပေါက်မှုအခြေအနေစဉ်ကို လွတ်မြောက်မှုဆီသို့ ဦးတည်သော အခြေအနေစဉ်နှင့် ဆက်ထားပြီး၊ ဒုက္ခမှ သဒ္ဓါ၊ ဝမ်းမြောက်မှု၊ ပီတိ၊ ပဿဒ္ဓိ၊ သုခ၊ သမာဓိ၊ ယထာဘူတဉာဏဒဿန စသည်ဖြင့် လွတ်မြောက်ရာဆီသို့ ဆက်သွားပုံကို ပြထားသည်။ ယခုတရားတွင် “မကောင်းသောအကျိုးကို ပညာရှိစွာကိုင်တွယ်လျှင် နောက်ထပ်ကောင်းသောပြောင်းလဲမှုအတွက် အခြေအနေတစ်ခုဖြစ်နိုင်သည်” ဟူသော reflection ကို ထောက်ပံ့ရန် သတိပြုသုံးထားပြီး၊ ဒုက္ခသည် အလိုအလျောက်ကောင်းကျိုးဖြစ်စေသည်ဟု မဆိုထားပါ။
[၇] သံယုတ္တနိကာယ် ၁၂.၆၁ — အဿုတဝါသုတ်။
ပညာရှိသော အရိယသာဝကသည် “ဤအရာရှိလျှင် ထိုအရာဖြစ်သည်၊ ဤအရာဖြစ်ပေါ်မှုကြောင့် ထိုအရာဖြစ်ပေါ်သည်; ဤအရာမရှိလျှင် ထိုအရာမဖြစ်၊ ဤအရာချုပ်ခြင်းကြောင့် ထိုအရာချုပ်သည်” ဟူသော အခြေအနေဆိုင်ရာဖြစ်ပေါ်မှုနှင့် ချုပ်ငြိမ်းမှုကို ဆင်ခြင်သည့်သဘောပါဝင်သည်။ ယခုတရား၏ “အကြောင်းကို သိခြင်းသည် ပယ်နိုင်သောအကြောင်းကို ပယ်၍ ဒုက္ခအကျိုးချုပ်ရာဆီ ရောက်ရန်ဖြစ်သည်” ဟူသော အဆုံးသတ်အတွက် supporting canonical anchor ဖြစ်သည်။