Mission Statement ရေးခြင်းနှင့် ဓမ္မအမြင်အရ လက်တွေ့ကျင့်သုံးမှု (Drafting Organizational Mission Statement & Kusala Application)

၂၉.၀၉.၂၀၂၆ နေ့လည်ခင်း မဟာဓမ္မဒေသနာတော်

သာသနာတော်နှစ် ၂၅၇၀ ပြည့်နှစ်၊ မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၃၈၈ ခုနှစ်၊ တော်သလင်းလပြည့်ကျော် (၄) ရက်၊ အင်္ဂါနေ့ မွန်းတည့်ချိန်အခါသမယ။

၁။ ပလ္လင်တော်ဖွင့် နိဒါန်းနှင့် လူသားတို့၏ မျက်မှောက်ရေးရာ ပြဿနာ

နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ

နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ

နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ

တရားချစ်ခင် သူတော်ကောင်း အပေါင်းတို့—

ဒီကနေ့ သာသနာတော်နှစ် ၂၅၇၀ ပြည့်နှစ်၊ ကောဇာသက္ကရာဇ် ၁၃၈၈ ခုနှစ်၊ တော်သလင်းလပြည့်ကျော် (၄) ရက်၊ အင်္ဂါနေ့ မွန်းတည့်ချိန် နေ့လည်ခင်း အခါသမယမှာ ဦးဇင်းတို့ ရဟန်း၊ ရှင်၊ လူ၊ ဒါယကာ၊ ဒါယိကာမ အပေါင်းတို့ စိတ်နှလုံး အေးချမ်းတည်ကြည်စွာဖြင့် ဆင်ခြင်နှလုံးသွင်း နာယူကြရမယ့် ဓမ္မဒေသနာတော်ကတော့ “Mission Statement ရေးခြင်းနှင့် ဓမ္မအမြင်အရ လက်တွေ့ကျင့်သုံးမှု” (Drafting the Organizational Mission Statement: Ethical Purification, Kusala-Driven Duty, and Canonical Reality) လို့ အမည်ပေးထားတဲ့ မဟာဓမ္မဒေသနာတော်ကြီး ဖြစ်ပါတယ်။

မျက်မှောက်ခေတ် စီးပွားရေးလုပ်ငန်းတွေ၊ လူမှုရေးအသင်းအဖွဲ့တွေနဲ့ အဖွဲ့အစည်း အသီးသီးမှာ “Mission Statement (မစ်ရှင် ကြေညာချက် သို့မဟုတ် လုပ်ငန်းတာဝန် သတ်မှတ်ချက်စာတမ်း) ရေးဆွဲခြင်း” ဟာ အလွန်အရေးပါတဲ့ မဟာဗျူဟာမြောက် စီမံခန့်ခွဲမှု လုပ်ငန်းစဉ်ကြီးတစ်ခု ဖြစ်နေပါတယ်။ အဖွဲ့အစည်းတစ်ခုဟာ ဘာအလုပ်ကို လုပ်ကိုင်ဆောင်ရွက်မှာလဲ၊ ဘယ်သူတွေအတွက် ဘယ်လို ဝန်ဆောင်မှုပေးမှာလဲ၊ နေ့စဉ် အလုပ်တာဝန်တွေကို ဘယ်လို စံနှုန်းတွေနဲ့ ထမ်းဆောင်သွားမှာလဲဆိုတာကို ခေါင်းဆောင်တွေ စုဝေးပြီး အထူးတလည် ရေးဆွဲလေ့ ရှိကြပါတယ်။ သို့သော်လည်း အမှန်တကယ် လက်တွေ့ဘဝနဲ့ လုပ်ငန်းခွင် ဖြစ်ရပ်တွေကို စေ့စေ့စပ်စပ် ကြည့်ရှုစစ်ဆေးလိုက်တဲ့အခါ ထို Mission Statement အများစုဟာ နံရံပေါ်မှာ၊ လက်ကမ်းစာစောင်တွေပေါ်မှာ အလွန်ကြည့်ကောင်းပြီး ခမ်းနားတင့်တယ်သယောင် ရှိသော်လည်း၊ နေ့စဉ် အကောင်အထည်ဖော် ဆောင်ရွက်နေကြတဲ့ ဝန်ထမ်းတွေ၊ စီမံခန့်ခွဲသူတွေရဲ့ စိတ်နှလုံးသန္တာန်မှာတော့ ထိုစာသားအတိုင်း လက်တွေ့ကျင့်သုံးမှု မရှိဘဲ၊ အပြောတစ်မျိုး အလုပ်တစ်မျိုးဖြင့် အမြတ်ထုတ်လိုမှု၊ အတ္တဆန္ဒတွေသာ ကြီးစိုးနေတာကို စိတ်မသက်သာဖွယ် တွေ့မြင်ကြရတတ်ပါတယ်။

လောကီ စီမံခန့်ခွဲမှုပညာ (Modern Strategic Management) ဘက်က ကြည့်ရင်တောင်မှ အပြောနှင့်အလုပ် မကိုက်ညီသော၊ အဖွဲ့သားများ၏ စိတ်နှလုံးနှင့် ကင်းကွာနေသော Mission Statement များသည် ဝန်ထမ်းများအကြား ယုံကြည်စိတ်ချရမှု (Credibility) ကို ပျက်ပြားစေပြီး အဖွဲ့အစည်းတစ်ခုလုံးကို အနှစ်သာရမဲ့ အားလျော့မှုဆီသို့ တွန်းပို့တတ်တယ်လို့ ဝေဖန်ထောက်ပြကြပါတယ်။ ဤသဘောတရားကို သာသနာတော်အဆုံးအမ ဓမ္မစစ်မျက်မှန်နဲ့ ကြည့်မယ်ဆိုရင် ဘုရားရှင် ကိုယ်တော်မြတ်ကြီးက လူသားတို့၏ ကာယကံ၊ ဝစီကံ၊ မနောကံဆိုင်ရာ အကြောင်းအကျိုး သဘာဝကို စိစစ်ဟောကြားတော်မူရာမှာ နှုတ်က မည်မျှပင် ကောင်းမွန်သော စာသားကို ရေးဆွဲကြေညာပါစေ၊ စိတ်သန္တာန်၌ စစ်မှန်သော ကုသလဆန္ဒ၊ စေတနာနှင့် ယောနိသောမနသိကာရ မပါရှိပါက ထိုအရေးအသားသည် အခွံသက်သက် အချည်းနှီးသာ ဖြစ်ကြောင်း ပြတ်သားစွာ သတိပေး ဟောကြားတော်မူခဲ့ပြီး ဖြစ်ပါတယ်။

၂။ ပိဋကတ်တော်လာ အနာကုလကမ္မန္တနှင့် သမ္မာပဏိဓိ ဓမ္မစံနှုန်း

တရားနာပရိသတ်တို့—

ခုဒ္ဒကနိကာယ်၊ ခုဒ္ဒကပါဌပါဠိတော်၊ မင်္ဂလသုတ်မှာ မြတ်စွာဘုရားရှင်က လူသားတို့၏ ကြီးပွားချမ်းသာခြင်း အကြောင်းတရား ၃၈ ပါးကို ဟောကြားတော်မူရာ၌ အလုပ်တာဝန် ဆောင်ရွက်မှုနှင့် စပ်လျဉ်း၍ ဤသို့ မင်္ဂလာတရားတော်တစ်ပါးကို ထုတ်ဖော်ပြသထားတော်မူပါတယ်—

**“အနာကုလာ စ ကမ္မန္တာ၊ ဧတံ မင်္ဂလမုတ္တမံ။”**¹

(ရှုပ်ထွေးမှုကင်းသော၊ အပြစ်ဒုစရိုက်တို့ဖြင့် မရောယှက်သော၊ အထွေထွေ အပြစ်ကင်းစင်သော အလုပ်တို့ကို လုပ်ကိုင်ဆောင်ရွက်ခြင်းသည် အတုမရှိ မြတ်သော မင်္ဂလာဖြစ်၏။)

Mission Statement တစ်ခုကို ရေးဆွဲရာတွင် ထည့်သွင်းရမည့် အဓိက အနှစ်သာရမှာ မိမိတို့ အဖွဲ့အစည်း လုပ်ကိုင်မည့် အလုပ်တာဝန် (ကမ္မန္တ) များသည် အမှန်တကယ် “အနာကုလ” ဖြစ်စေရန် ဖြစ်ပါတယ်။ အလုပ်တစ်ခု အနာကုလ ဖြစ်သည်ဆိုသည်မှာ စည်းစနစ်ကျနရုံ၊ အချိန်မီ ပြီးစီးရုံသက်သက် မဟုတ်ဘဲ၊ လိမ်လည်လှည့်ဖြားမှုများ မပါရှိခြင်း၊ တစ်ဖက်သားကို မထိခိုက်စေခြင်း၊ လောဘ၊ ဒေါသတို့ဖြင့် ရောယှက်မနေဘဲ ဖြူစင်သော ကုသလစေတနာဖြင့် အများအကျိုးကို သယ်ပိုးဆောင်ရွက်ခြင်းကို ဆိုလိုတာ ဖြစ်ပါတယ်။

ထို့ပြင် အင်္ဂုတ္တရနိကာယ်၊ ဧကကနိပါတ်ပါဠိတော်၊ အဒန္တဝဂ်မှာ မြတ်စွာဘုရားရှင်က စိတ်နှလုံးသန္တာန်၌ ရည်မှန်းချက်ပန်းတိုင်ကို မှန်ကန်စွာ စိုက်ထူထားခြင်းနှင့် မှားယွင်းစွာ စိုက်ထူထားခြင်းတို့၏ အကျိုးအပြစ်ကို စပါးနှံငြောင့် ဥပမာဖြင့် ဤသို့ ဟောကြားထားတော်မူပါတယ်²—

**“သေယျထာပိ ဘိက္ခဝေ သာလိသူကံ ဝါ ယဝသူကံ ဝါ သမ္မာပဏိဟိတံ ဟတ္ထေန ဝါ ပါဒေန ဝါ အက္ကန္တံ ဟတ္ထံ ဝါ ပါဒံ ဝါ ဆိန္ဒိဿတိ, လောဟိတံ ဝါ ဥပ္ပါဒေဿတီတိ— ဌာနမေတံ ဝိဇ္ဇတိ။ တံ ကိဿ ဟေတု? သမ္မာပဏိဟိတတ္တာ ဘိက္ခဝေ သူကဿ။”**³

(ရဟန်းတို့… ကောင်းစွာ ထားအပ်သော စပါးနှံငြောင့်သည် လက်ဖြင့်ဖြစ်စေ၊ ခြေဖြင့်ဖြစ်စေ နင်းမိလိုက်ပါက လက်ကိုဖြစ်စေ၊ ခြေကိုဖြစ်စေ ထိုးဖောက်ဖျက်ဆီးခြင်းငှာ စွမ်းနိုင်၏၊ သွေးထွက်စေခြင်းငှာ စွမ်းနိုင်၏။ ထိုသို့ စွမ်းနိုင်ခြင်းသည် အဘယ့်ကြောင့်နည်းဟူမူ— စပါးနှံငြောင့်ကို အထက်သို့ ဖြောင့်မတ်စွာ ကောင်းစွာ စိုက်ထူထားအပ်သောကြောင့် ဖြစ်ပေ၏။)

ဘုရားရှင်က ဆက်လက်၍ ဤသို့ အနက်အဓိပ္ပာယ် ဖွင့်ဆိုတော်မူပါတယ်—

**“ဧဝမေဝ ခေါ ဘိက္ခဝေ သော ဝတ ဘိက္ခု သမ္မာပဏိဟိတေန စိတ္တေန အဝိဇ္ဇံ ဘိန္ဒိဿတိ, ဝိဇ္ဇံ ဥပ္ပါဒေဿတိ, နိဗ္ဗာနံ သစ္ဆိကရိဿတီတိ— ဌာနမေတံ ဝိဇ္ဇတိ။ တံ ကိဿ ဟေတု? သမ္မာပဏိဟိတတ္တာ ဘိက္ခဝေ စိတ္တဿာတိ။”**⁴

(ထို့အတူပင် ချစ်သားရဟန်းတို့… မှန်ကန်စွာ စိုက်ထူအပ်သော စိတ်ရှိသော ပုဂ္ဂိုလ်သည် အဝိဇ္ဇာကို ဖောက်ထွင်းဖျက်ဆီးနိုင်လိမ့်မည်၊ ဝိဇ္ဇာဉာဏ်ကို ဖြစ်ပေါ်စေနိုင်လိမ့်မည်၊ နိဗ္ဗာန်ကို မျက်မှောက်ပြုနိုင်လိမ့်မည်ဟူသော အကြောင်းသည် အမှန်တကယ် ထင်ရှားရှိပေ၏။ ထိုသို့ စွမ်းနိုင်ခြင်းသည် အဘယ့်ကြောင့်နည်းဟူမူ— စိတ်ကို သမ္မာမဂ္ဂင်တရားတို့၌ မှန်ကန်စွာ စိုက်ထူထားအပ်သောကြောင့် ဖြစ်ပေ၏။)

အဖွဲ့အစည်းတစ်ခု၏ Mission Statement ဆိုသည်မှာ အခြားမဟုတ်ပါ။ မိမိတို့ အဖွဲ့အစည်း၏ နေ့စဉ် လုပ်ငန်းဆောင်တာများကို ဘယ်အရပ်မျက်နှာဆီ စိုက်ထူမလဲဆိုသည့် စိတ်၏ စိုက်ထူမှု (ပဏိဓိ) ပင် ဖြစ်ပါတယ်။ စတင်ရေးဆွဲကတည်းက စိတ်ကို အမှားဘက်၌ ထားရှိပြီး (မိစ္ဆာပဏိဓိ) တစ်ဖက်သားကို လှည့်စားရန်၊ အမြတ်ထုတ်ရန် စိုက်ထူထားမည်ဆိုပါက မည်သည့်အကျိုးတရားမျှ ပြီးမြောက်မည် မဟုတ်ဘဲ၊ စိတ်ကို သီလ၊ သမာဓိ၊ ပညာတည်းဟူသော တရားတို့၌ မှန်ကန်စွာ စိုက်ထူထားသော သမ္မာပဏိဓိ ဖြစ်မှသာလျှင် ထို Mission သည် အဖွဲ့အစည်းနှင့် လူ့အဖွဲ့အစည်းတစ်ခုလုံးအတွက် အမှန်တကယ် အကျိုးကျေးဇူးကို ဆောင်ကြဉ်းပေးနိုင်မှာ ဖြစ်ပါတယ်⁵။

၃။ ပိဋကတ်တော်လာ အပြောနှင့်အလုပ် ညီညွတ်ရေး (ယထာဝါဒီ တထာကာရီ) ဓမ္မစံနှုန်း

တရားချစ်ခင် သူတော်ကောင်း အပေါင်းတို့— Mission Statement တစ်ခုကို စာရွက်ပေါ်တွင် မည်မျှပင် ခမ်းနားလှပစွာ ရေးဆွဲထားပါစေ၊ လက်တွေ့ လုပ်ငန်းဆောင်ရွက်မှုတွင် အမှန်တကယ် ကျင့်သုံးမှု မပါရှိပါက ထို Mission သည် အနှစ်သာရမဲ့သော အခွံစကားသာ ဖြစ်ပါတော့တယ်။ မြတ်စွာဘုရားရှင် ကိုယ်တော်မြတ်ကြီးသည် ဒီဃနိကာယ် သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂပါဠိတော်၊ ဗြဟ္မဇာလသုတ်တွင် မိမိကိုယ်တော်တိုင်၏ ဖြူစင်မွန်မြတ်သော အလေ့အကျင့်ကို ချီးမွမ်းကြပုံနှင့် စပ်လျဉ်း၍ ဤသို့ ထုတ်ဖော်ပြသထားပါတယ်—

**“ယထာဝါဒီ တထာကာရီ၊ ယထာကာရီ တထာဝါဒီ။”**⁶

(ဆိုသည့်အတိုင်း ပြုလုပ်လေ့ရှိတော်မူ၏၊ ပြုလုပ်သည့်အတိုင်း ဆိုလေ့ရှိတော်မူ၏။)

စစ်မှန်သော Mission Statement ဆိုသည်မှာ ကြော်ငြာရုံသက်သက် ဟန်ပြရေးသားထားသော ဆောင်ပုဒ် မဟုတ်ပါ။ “ဆိုသည့်အတိုင်း အမှန်တကယ် ပြုလုပ်ခြင်း၊ ပြုလုပ်သည့်အတိုင်း ရိုးသားစွာ ဆိုခြင်း” တည်းဟူသော သစ္စာပါရမီ နှင့် ကိုယ်ကျင့်တရား အရင်းခံမှသာလျှင် ပေါ်ထွက်လာတာ ဖြစ်ပါတယ်။

အင်္ဂုတ္တရနိကာယ်၊ စတုက္ကနိပါတ်ပါဠိတော်၊ စတုတ္ထပဏ္ဏာသကလာ တထာကာရီသုတ် ၌လည်း ဘုရားရှင်က ရဟန်းတို့အား—

**“ယထာဝါဒီ ဘိက္ခဝေ တထာဂတော တထာကာရီ၊ ယထာကာရီ တထာဝါဒီ၊ ဣတိ ယထာဝါဒီ တထာကာရီ ယထာကာရီ တထာဝါဒီတိ၊ တသ္မာ ‘တထာဂတော’တိ ဝုစ္စတိ။”**⁷

(ရဟန်းတို့… မြတ်စွာဘုရားသည် ဆိုသည့်အတိုင်း ပြုတော်မူ၏၊ ပြုသည့်အတိုင်း ဆိုတော်မူ၏၊ ဤသို့ ဆိုသည့်အတိုင်း ပြုတော်မူသဖြင့်လည်းကောင်း၊ ပြုသည့်အတိုင်း ဆိုတော်မူသဖြင့်လည်းကောင်း ‘တထာဂတ’ ဟူ၍ ခေါ်ဆိုအပ်ပေ၏။) ဟု မိန့်ဆိုတော်မူခဲ့ပါတယ်။

ခုဒ္ဒကနိကာယ်၊ ဓမ္မပဒပါဠိတော်၊ ယမကဝဂ်၌လည်း ဘုရားရှင်က အပြောသာရှိပြီး အလုပ်မပါသော ပုဂ္ဂိုလ်၏ အချည်းနှီးဖြစ်ပုံကို နွားကျောင်းသား ဥပမာဖြင့် ဤသို့ သတိပေး ဟောကြားထားတော်မူပါတယ်—

“ဗဟုမ္ပိ စေ သံဟိတ ဘာသမာနော၊ န တက္ကရော ဟောတိ နရော ပမတ္တော။

**ဂေါပေါဝ ဂါဝေါ ဂဏယံ ပရေသံ၊ န ဘာဂဝါ သာမညဿ ဟောတိ။”**⁸

(အကယ်၍ ပိဋကတ်စာပေ ပါဠိတော် အများကိုပင် ရွတ်ဆိုဟောပြောနေပါသော်လည်း၊ မေ့လျော့ပေါ့ဆ၍ ထိုဟောဆိုသည့်အတိုင်း ကိုယ်တိုင် မကျင့်ကြံ မပြုလုပ်သောသူသည် သူတစ်ပါး၏ နွားတို့ကို ရေတွက်ပေးနေရသော နွားကျောင်းသားနှင့် တူ၏။ ထိုသူသည် ရဟန်းအဖြစ်၏ အကျိုးကျေးဇူးတရား [မဂ်၊ ဖိုလ်] ကို အလျဉ်း မရရှိနိုင်ပေ။)

အဖွဲ့အစည်းတစ်ခုတွင် Mission Statement ကို ရေးဆွဲထားသော်လည်း၊ လက်တွေ့တွင် ထိုရေးသားထားသည့်အတိုင်း မကျင့်ကြံဘဲ မေ့လျော့ပေါ့ဆနေမည်ဆိုပါက သူတစ်ပါးနွားကို ရေတွက်ရုံမျှသာ တတ်စွမ်းပြီး နို့ရည်အရသာကို မသောက်သုံးရသော နွားကျောင်းသားကဲ့သို့ မိမိအတွက် မည်သည့် ဓမ္မအနှစ်သာရကိုမျှ ရရှိစေမည် မဟုတ်ပါ။

၄။ ပုဂ္ဂလပညတ်ပါဠိတော်လာ မာန၊ မာယာနှင့် သာဌေယျ အန္တရာယ်

ဒကာ ဒကာမတို့— အဘိဓမ္မပိဋကတ်၊ ပုဂ္ဂလပညတ်ပါဠိတော်၊ ဒုကမာတိကာနိဒ္ဒေသမှာ မြတ်စွာဘုရားရှင်က စိတ်၏ ကောက်ကျစ်စဉ်းလဲမှု၊ ဂုဏ်ဟန်ဆောင်မှု အညစ်အကြေးများကို ဤသို့ ရှင်းလင်းစွာ ခွဲခြားပြတော်မူခဲ့ပါတယ်⁹— ၁။ မာန (Māna) — အမှန်တကယ် မရှိသော အဆင့်အတန်း၊ မသေချာသော အခြေအနေတို့အပေါ် အခြေပြု၍ “ငါတို့ အဖွဲ့အစည်းသည် ပြိုင်ဘက်မရှိ ဖြစ်ရမည်” ဟု စိတ်ကို မြှောက်တင်ထောင်လွှားတတ်သော သဘော¹⁰။ ၂။ မာယာ (Māyā) — မိမိအဖွဲ့အစည်း၌ ရှိနေသော အပြစ်ဒုစရိုက်များ၊ လျှို့ဝှက်ရည်ရွယ်ချက်ဆိုးများကို သူတစ်ပါး မသိအောင် ဖုံးကွယ်လိမ်လည်တတ်သော သဘော¹¹။ ၃။ သာဌေယျ (Sāṭheyya) — မိမိသန္တာန်၌ အမှန်တကယ် မရှိသော ဂုဏ်ကျေးဇူး၊ မွန်မြတ်သော Mission အတုအယောင်တို့ကို အများပြည်သူ အထင်ကြီးလာစေရန် ပုံကြီးချဲ့ ဟန်ဆောင်ပြသတတ်သော သဘောတို့ ဖြစ်ကြပါတယ်¹²။

ခေတ်သစ် အဖွဲ့အစည်းဆိုင်ရာ Mission Statement အချို့တွင် ဤ မာန၊ မာယာ နှင့် သာဌေယျ ဆိုသော အကုသိုလ်တရားများ ထင်ထင်ရှားရှား ရောယှက်နေတတ်တာကို သတိပြု ဆင်ခြင်ကြည့်နိုင်ပါတယ်။ ကုမ္ပဏီ၏ အဓိက လျှို့ဝှက်ဦးတည်ချက်မှာ တစ်ကိုယ်ရေ စည်းစိမ်ချဲ့ထွင်ရေးနှင့် အမြတ်အများဆုံး ရယူရေး ဖြစ်နေသော်လည်း (မာယာ)၊ စာရွက်ပေါ်တွင်မူ “လူမှုအကျိုးပြုရေး၊ သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် စောင့်ရှောက်ရေး၊ စာနာထောက်ထားရေး” စသည့် အထင်ကြီးဖွယ်ရာ စကားလုံးများဖြင့် ရေးသားကြေညာထားခြင်းသည် သာဌေယျ၏ ပြယုဂ်ပင် ဖြစ်ပါတယ်။

မဇ္ဈိမနိကာယ်၊ မဇ္ဈိမပဏ္ဏာသပါဠိတော်၊ ဗြာဟ္မဏဝဂ်လာ စန္ကီသုတ် ၌ ဘုရားရှင်က သစ္စာတရားကို မသိဘဲ မျက်စိစုံမှိတ် ရှေ့ဆောင်နေကြသော မျက်ကန်းခေါင်းဆောင်တို့၏ အန္တရာယ်ကို ဤသို့ သတိပေး မိန့်ဆိုတော်မူခဲ့ပါတယ်¹³—

**“သေယျထာပိ ဝါသေဋ္ဌ အန္ဓဝေဏိ ပရမ္ပရာ သံသတ္တာ၊ ပုရိမောပိ န ပဿတိ, မဇ္ဈိမောပိ န ပဿတိ, ပစ္ဆိမောပိ န ပဿတိ။”**¹⁴

(ဝါသေဋ္ဌ… မျက်စိကန်းတို့သည် တစ်ဦး၏ အဝတ်စကို တစ်ဦးက ကိုင်ဆွဲ၍ အစဉ်အတိုင်း သွားကြကုန်သကဲ့သို့ ဖြစ်၏။ ရှေ့ဆုံးမှ သွားသော မျက်ကန်းသည်လည်း မမြင်၊ အလယ်မှ လိုက်သော မျက်ကန်းသည်လည်း မမြင်၊ နောက်ဆုံးမှ လိုက်သော မျက်ကန်းသည်လည်း မမြင်သကဲ့သို့ ဖြစ်ပေ၏။)

ခေါင်းဆောင်ကိုယ်တိုင်က ကုသိုလ်တရားကို မမြင်ဘဲ လောဘ၊ မာနတို့ဖြင့် မောင်းနှင်ထားသော ဟန်ပြ Mission Statement ကို ရေးဆွဲပြီး ရှေ့ဆောင်နေမည်ဆိုပါက ထိုခေါင်းဆောင်နောက်သို့ လိုက်ပါနေကြသော ဝန်ထမ်းများသည်လည်း အားလုံး ချောက်ကမ်းပါးထဲသို့ အတူတကွ ကျဆင်းကြရသကဲ့သို့ ပျက်စီးခြင်းသို့ ဆိုက်ရောက်ကြရမှာ ဖြစ်ပါတယ်။

၅။ ဓမ္မနှင့် ခေတ်သစ် Mission Statement အကြား သတိပြုဖွယ် ကွဲပြားချက်များ (False Equivalence သတိပြုဖွယ်)

ဒကာကြီး ဒကာမကြီးတို့— ဤနေရာတွင် ခေတ်သစ် စီမံခန့်ခွဲမှုပညာမှ “Mission Statement” ဟူသော အယူအဆများနှင့် ဗုဒ္ဓဓမ္မဒေသနာတော်လာ “ကုသလကမ္မန္တ”၊ “သမ္မာအာဇီဝ”၊ “သမ္မာပဏိဓိ” တရားတော်များအကြား မှားယွင်းသော တူညီမှု (False Equivalence) များ မဖြစ်ပေါ်စေရန် ဓမ္မသဘောအရ ရှင်းလင်းစွာ ခွဲခြားနားလည်ထားဖို့ အထူးလိုအပ်ပါတယ်¹⁵။

ခေတ်သစ် စီးပွားရေးလောကတွင် Mission Statement ရေးဆွဲသည်ဟု ဆိုရာ၌ မည်မျှပင် ခမ်းနားသော အသွင်ဆောင်နေပါစေ၊ နောက်ဆုံး အဆုံးအဖြတ် ဦးတည်ချက်မှာ မိမိအဖွဲ့အစည်း၏ စျေးကွက်ရှယ်ယာ ခိုင်မာစေရန်၊ စားသုံးသူများ၏ စိတ်ကို ဆွဲဆောင်နိုင်ရန် (Brand Loyalty) နှင့် ရေရှည် အမြတ်အစွန်း (Financial Profitability) အမြင့်ဆုံး ရရှိရေးဟူသော လောကီအကျိုးစီးပွား (Commercial Gain) ကို မလွဲမသွေ ဦးတည်နေတတ်ပါတယ်¹⁶။ တစ်နည်းအားဖြင့် Mission Statement ကို စီးပွားရေးအောင်မြင်မှုအတွက် “မဟာဗျူဟာမြောက် နည်းပညာတစ်ခု” (Strategic Tool) အဖြစ် အသုံးချခြင်း ဖြစ်ပါတယ်။

သို့သော် မြတ်စွာဘုရားရှင် ဟောကြားတော်မူသော “ကုသိုလ်ဆောင်သော အလုပ်” သည် ပြင်ပ အမြတ်အစွန်း သို့မဟုတ် နာမည်ကျော်စောမှုသက်သက်ကို ဦးတည်နေသည် မဟုတ်ပါ¹⁷—

၎င်းသည် ကာမဂုဏ်တို့၌ တပ်မက်မှုမှ ထွက်မြောက်သော အကြံ (နေက္ခမ္မသင်္ကပ္ပ)၊

သူတစ်ပါး ပျက်စီးရာ ပျက်စီးကြောင်းကို မကြံစည်ဘဲ မေတ္တာရှေ့ထားသော အကြံ (အဗျာပါဒသင်္ကပ္ပ)၊

သတ္တဝါတို့အား ညှဉ်းပန်းနှိပ်စက်လိုမှု ကင်းသော ကရုဏာရှေ့ထားသည့် အကြံ (အဝိဟိံသာသင်္ကပ္ပ) တို့ဖြင့် စိတ်နှလုံးသန္တာန်ကို စင်ကြယ်စေခြင်း ဖြစ်ပါတယ်¹⁸။

ရည်ရွယ်ချက်၏ အဆုံးစွန် ပန်းတိုင်သည်လည်း ပြင်ပလောကီ အဆောက်အအုံ ကြီးမားရေး မဟုတ်ဘဲ၊ လောဘ၊ ဒေါသ၊ မောဟတို့ကို အကြွင်းမဲ့ ချေဖျက်ကာ သံသရာဝဋ်ဆင်းရဲမှ လွတ်မြောက်ရာ နိဗ္ဗာန်ချမ်းသာ (လောကုတ္တရာ ဦးတည်ချက်) သို့ ဆိုက်ရောက်စေခြင်း ဖြစ်ပါတယ်¹⁹။

ထို့ကြောင့် ဓမ္မမိတ်ဆွေတို့ အနေဖြင့် မိမိတို့ အဖွဲ့အစည်း၏ Mission Statement ကို ရေးဆွဲချမှတ်ကြသည့်အခါ အမြတ်ထုတ်ရေးအတွက် ဟန်ပြမျက်နှာဖုံးမျှသာ မဖြစ်စေဘဲ၊ မိမိသန္တာန်၏ ကုသိုလ်တရား တိုးပွားရေးနှင့် အများပြည်သူအပေါ် အမှန်တကယ် အကျိုးပြုစေရေးဟူသော စစ်မှန်သည့် ဓမ္မစံနှုန်းဖြင့် ထိန်းကျောင်း တည်ဆောက်သွားကြရမှာ ဖြစ်ပါတယ်²⁰။

Mission Statement ရေးခြင်းနှင့် ဓမ္မအမြင်အရ လက်တွေ့ကျင့်သုံးမှု (Drafting Organizational Mission Statement & Kusala Application)

၂၉.၀၉.၂၀၂၆ နေ့လည်ခင်း မဟာဓမ္မဒေသနာတော် (အပိုင်း ၂)

သာသနာတော်နှစ် ၂၅၇၀ ပြည့်နှစ်၊ မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၃၈၈ ခုနှစ်၊ တော်သလင်းလပြည့်ကျော် (၄) ရက်၊ အင်္ဂါနေ့ မွန်းတည့်ချိန်အခါသမယ။

၆။ ဝိနည်းဒေသနာတော်လာ သာသနာတော် တည်တံ့ရေး ရည်ရွယ်ချက် ၁၀ ပါးနှင့် အဖွဲ့အစည်းဆိုင်ရာ စည်းကမ်းလုံခြုံမှု (Non-Vinicchaya Perspective)

တရားချစ်ခင် သူတော်ကောင်း အပေါင်းတို့—

တရားဒေသနာတော်၏ ပထမပိုင်းတွင် အနာကုလကမ္မန္တဟူသော အလုပ်၏ မင်္ဂလာစံနှုန်း၊ စိတ်ကို သမ္မာမဂ္ဂင်တရားတို့၌ စိုက်ထူခြင်းဟူသော "သမ္မာပဏိဓိ" တရားတော်၊ စပါးနှံငြောင့် ဥပမာ၊ အပြောနှင့်အလုပ် ညီညွတ်ရေးဟူသော "ယထာဝါဒီ တထာကာရီ" ဓမ္မသဘော၊ ပုဂ္ဂလပညတ်ပါဠိတော်လာ မာန၊ မာယာနှင့် သာဌေယျတို့၏ လှည့်ဖြားမှု အန္တရာယ်များနှင့် ခေတ်သစ် Mission Statement အယူအဆအပေါ် သတိပြုဖွယ် ကွဲပြားချက်များကို ကျမ်းဂန်အထောက်အထား ခိုင်မာစွာဖြင့် ရှင်းလင်းဟောကြားခဲ့ပြီး ဖြစ်ပါတယ်။ ယခု အပိုင်း (၂) တွင် သာသနာ့ဘောင် ဝိနယပိဋကတ်တော်၌ လာရှိသော အဖွဲ့အစည်းဆိုင်ရာ ဦးတည်ချက်၊ စည်းကမ်းသေဝပ်မှုနှင့် ရည်ရွယ်ချက် စင်ကြယ်ခြင်းဆိုင်ရာ ဓမ္မသဘောထားများကို ဆက်လက်ဆင်ခြင် လေ့လာကြည့်ကြပါစို့။

ဝိနယပိဋက၊ ပါရာဇိကဏ်ပါဠိတော်နှင့် မဟာဝါပါဠိတော်တို့တွင် မြတ်စွာဘုရားရှင်သည် သံဃာ့ဘောင်အတွင်း သိက္ခာပုဒ်တော်များကို စတင်ပညတ်တော်မူရခြင်း၏ အခြေခံရည်ရွယ်ချက် (Mission & Purpose) ဆယ်ပါးကို ဤသို့ အတိအလင်း မိန့်ဆိုတော်မူခဲ့ပါတယ်²¹— ၁။ သံဃာတော်များ ကောင်းစွာ ညီညွတ်စေရန် (သံဃသုဋ္ဌုတာယ)၊ ၂။ သံဃာတော်များ ချမ်းသာစွာ နေထိုင်နိုင်ရန် (သံဃဖာသုတာယ)၊ ၃။ မိုက်မဲသော ပုဂ္ဂိုလ်တို့ကို နှိမ်နင်းရန် (ဒုမ္မင်ကူနံ ပုဂ္ဂလာနံ နိဂ္ဂဟာယ)၊ ၄။ သီလချစ်ခင်သော ရဟန်းတို့ ချမ်းသာစွာ နေထိုင်နိုင်ရန် (ပေသလာနံ ဘိက္ခူနံ ဖာသုဝိဟာရာယ)၊ ၅။ မျက်မှောက်ဘဝ၌ ဖြစ်ပေါ်လာမည့် ဘေးအန္တရာယ်နှင့် အာသဝေါတရားတို့ကို ပိတ်ပင်တားဆီးရန် (ဒိဋ္ဌဓမ္မိကာနံ အာသဝါနံ သံဝရာယ)၊ ၆။ တမလွန်ဘဝ၌ ဖြစ်ပေါ်လာမည့် ဘေးအန္တရာယ်တို့ကို ပယ်ဖျောက်ရန် (သမ္ပရာယိကာနံ အာသဝါနံ ပဋိဃာတာယ)၊ ၇။ မကြည်ညိုသေးသော သူတို့အား ကြည်ညိုလာစေရန် (အပ္ပသန္နာနံ ပသာဒါယ)၊ ၈။ ကြည်ညိုပြီးသော သူတို့အား အလွန်အမင်း ကြည်ညိုလာစေရန် (ပသန္နာနံ ဘိယျောဘာဝါယ)၊ ၉။ မြတ်သော သဒ္ဓမ္မတရားတော် နှစ်ပေါင်းရှည်ကြာ တည်တံ့စေရန် (သဒ္ဓမ္မဋ္ဌိတိယာ)၊ ၁၀။ ဝိနည်းကျင့်ဝတ်ကို ချီးမြှောက်စောင့်ရှောက်ရန် (ဝိနယာနုဂ္ဂဟာယ) တို့ ဖြစ်ကြပါတယ်²²။

ဤနေရာတွင် ဦးဇင်းတို့ အထူးသတိပေး ထောက်ပြလိုသည့် အချက်မှာ ဤဝိနည်းဒေသနာတော်ကို ထုတ်ဖော်ဟောကြားခြင်းသည် မည်သည့်ရဟန်းပုဂ္ဂိုလ်၊ မည်သည့်အမှုကိုမျှ အာပတ်သင့်သည်၊ မသင့်သည်ဟု သီးခြား တရားစီရင် ဆုံးဖြတ်ချက် (Vinicchaya) ပြုလုပ်ရန် လုံးဝမဟုတ်ပါ။ သာသနာတော်၌ပင် ဘုရားရှင် ကိုယ်တော်မြတ်ကြီးသည် သံဃာ့တာဝန်နှင့် စည်းကမ်းဥပဒေများကို အကြောင်းမဲ့ ပညတ်ခြင်း မဟုတ်ဘဲ၊ သံဃာ့အဖွဲ့အစည်း တည်တံ့သန့်ရှင်းရေးနှင့် လူသားထု၏ သံသရာလွတ်မြောက်ရေးဟူသော စင်ကြယ်သည့် ရည်ရွယ်ချက်ကြီး ၁၀ ပါးကို အတိအလင်း ဦးတည်တော်မူခဲ့သည်ဟူသော အဖွဲ့အစည်းဆိုင်ရာ မဟာဗျူဟာ ဓမ္မသဘောထားကို အလင်းပြလိုခြင်းသာ ဖြစ်ပါတယ်²³။

ထို့ပြင် ဝိနယပိဋက၊ စူဠဝါပါဠိတော်၊ ဝတ္တက္ခန္ဓကတွင် သံဃာ့ဘောင်၌ အာဂန္တုကဝတ်၊ အာဝါသိကဝတ်၊ ဂမိကဝတ် စသည့် ဝတ်ကြီးဝတ်ငယ် တာဝန်များကို အချင်းချင်း အပြန်အလှန် ဖြည့်ကျင့်ကြရာ၌ အပေါ်ယံ စည်းကမ်းမျှသာ မဟုတ်ဘဲ၊ တစ်ဦးအပေါ်တစ်ဦး လေးစားရိုသေမှု၊ စာနာထောက်ထားမှုဟူသော ကုသိုလ်စိတ်ဓာတ်ဖြင့် လက်တွေ့ကျင့်သုံးကြရန် ညွှန်ပြထားတော်မူပါတယ်²⁴။ ခေတ်သစ် စီးပွားရေးလုပ်ငန်းရှင်များနှင့် အဖွဲ့အစည်း ခေါင်းဆောင်များ အနေဖြင့်လည်း ဤဓမ္မစံနှုန်းကို နမူနာယူကာ မိမိတို့ ရေးဆွဲချမှတ်ထားသော Mission Statement များသည် တကယ်ပင် အောက်ခြေဝန်ထမ်းများနှင့် အဖွဲ့သားများ ချမ်းသာစွာ အလုပ်လုပ်နိုင်ရန်နှင့် လူ့အဖွဲ့အစည်းကို အကျိုးပြုရန် ဖြစ်ရဲ့လား၊ သို့တည်းမဟုတ် ပြင်ပလူထုကို မျက်လှည့်ပြရန် အလှဆင်ထားခြင်းမျှသာ ဖြစ်နေပါသလားဟု စစ်ဆေးဆင်ခြင်နိုင်ကြရမှာ ဖြစ်ပါတယ်²⁵။

၇။ လူမှုဘဝနှင့် မိသားစုအတွင်း Mission Statement ကို ကုသိုလ်ဆောင်အဖြစ် ပြောင်းလဲကျင့်သုံးခြင်း

ဒကာ ဒကာမတို့— အဖွဲ့အစည်းတစ်ခုတွင်သာ Mission Statement ကို ကုသိုလ်ဆောင်လုပ်ငန်းအဖြစ် ပြောင်းလဲရန် လိုအပ်သည် မဟုတ်ပါ။ မိသားစုအိမ်ထောင်တစ်ခု၊ တစ်သီးပုဂ္ဂလ လူသားတစ်ဦးချင်းစီ၏ နေ့စဉ်ဘဝခရီး၌လည်း မိမိတို့ ထမ်းဆောင်နေရသော တာဝန်များကို ကုသိုလ်စိတ်ဖြင့် ရှုမြင်တတ်ဖို့ လွန်စွာ အရေးကြီးပါတယ်။

ဒီဃနိကာယ် ပါထိကဝဂ္ဂပါဠိတော်၊ သိင်္ဂါလောဝါဒသုတ်တွင် မြတ်စွာဘုရားရှင်သည် အိမ်ထောင်ဦးစီး ဒါယကာ ဒါယိကာမတို့အား အရပ်မျက်နှာ ခြောက်ပါးကို ရိုသေစွာ လုပ်ကျွေးပြုစုရန် ဟောကြားတော်မူခဲ့ပါသည်²⁶။ ထိုဒေသနာတော်၌ မိဘနှင့် သားသမီး၊ ဆရာနှင့် တပည့်၊ လင်နှင့် မယား၊ မိတ်ဆွေအချင်းချင်း၊ အလုပ်ရှင်နှင့် အလုပ်သမား၊ ရဟန်းပုဂ္ဂိုလ်နှင့် ဒါယကာတို့အကြား ဆက်ဆံရေးတိုင်းတွင် ဖြည့်ဆည်းရမည့် တာဝန် ၅ မျိုးစီကို ဘုရားရှင် ပြဆိုထားတော်မူခဲ့ပါတယ်²⁷။

အထူးသဖြင့် အလုပ်ရှင်နှင့် အလုပ်သမား (အရှင်နှင့် အစေခံ) တို့၏ ဆက်ဆံရေးတွင် အလုပ်ရှင်သည် အလုပ်သမားတို့အား— ၁။ စွမ်းရည်နှင့် ကိုက်ညီသော အလုပ်ကို ခိုင်းစေခြင်း (ယထာဗလံ ကမ္မန္တသံဝိဓာနေန)၊ ၂။ ထမင်း၊ ရိက္ခာ၊ လုပ်ခလစာကို မှန်ကန်စွာ ပေးကမ်းခြင်း (ဘတ္တဝေတနအနုပ္ပဒါနေန)၊ ၃။ နာဖျားမကျန်းဖြစ်သည့်အခါ ဆေးဝါးကုသပေးခြင်း (ဂိလာနုပဋ္ဌာနေန)၊ ၄။ ထူးခြားကောင်းမွန်သော အစားအစာ ဘောဇဉ်တို့ကို ဝေငှကျွေးမွေးခြင်း (အစ္ဆရိယာနံ ရသာနံ သံဝိဘာဂေန)၊ ၅။ သင့်တင့်လျောက်ပတ်သော အချိန်၌ အနားပေးခြင်း (သမယေ ဝေါဿဂ္ဂေန) ဟူသော တာဝန် ၅ ရပ်ကို လက်တွေ့ ဖြည့်ဆည်းရမည်ဟု ဟောတော်မူခဲ့ပါတယ်²၈။

ဒကာကြီး ဒကာမကြီးတို့ စဉ်းစားကြည့်ပါ။ မိသားစုအတွင်း၌လည်းကောင်း၊ လုပ်ငန်းခွင်၌လည်းကောင်း နေ့စဉ် ထမ်းဆောင်နေရသော အလုပ်တာဝန်များကို “ငါ အမြတ်ရဖို့၊ ငါ လခရဖို့အတွက် အတင်းအကျပ် ရုန်းကန်နေရသည်” ဟု လောဘနှင့် ဒေါသကို အခြေခံပြီး ရှုမြင်နေသရွေ့ ထိုအလုပ်သည် မောပန်းဖွယ်ရာ ဝန်ထုပ်ဝန်ပိုးကြီးတစ်ခုသာ ဖြစ်နေပါလိမ့်မည်။ သို့သော် “ငါယခု ရေးဆွဲဆောင်ရွက်နေသော Mission Statement သည် မိသားစုကို တရားသဖြင့် လုပ်ကျွေးပြုစုခြင်း ဖြစ်သည်၊ စားသုံးသူ ပြည်သူလူထု၏ အခက်အခဲကို ကူညီဖြေရှင်းပေးသော ဝန်ဆောင်မှု ဖြစ်သည်၊ အများကောင်းကျိုးကို သယ်ပိုးဆောင်ရွက်နေသော ပါရမီဖြည့်ဆည်းမှု ဖြစ်သည်” ဟု နှလုံးသွင်း (ယောနိသောမနသိကာရ) ပြောင်းလဲလိုက်သည့်အခါ နေ့စဉ်အလုပ်ခွင်သည်ပင်လျှင် အပြစ်ကင်းသော ဒါန၊ သီလ၊ ဝေယျာဝစ္စတည်းဟူသော ကုသိုလ်ဆောင်လုပ်ငန်း (Kusala-driven Mission) အဖြစ်သို့ ချက်ချင်း အသွင်ပြောင်းသွားရပါတော့တယ်²⁹။

၈။ အတ္တဆန္ဒကို ပြန်လည်စစ်ဆေးခြင်း (Self-Examination) နှင့် လက်တွေ့ကျင့်စဉ်

တရားနာပရိသတ်တို့— မိမိတို့ ရေးဆွဲထားသော Mission Statement သည် ကုသိုလ်ဆောင်အလုပ် ဟုတ်မဟုတ် နေ့စဉ် စစ်ဆေးနိုင်ရန်အတွက် မဇ္ဈိမနိကာယ်၊ မဇ္ဈိမပဏ္ဏာသပါဠိတော်လာ အမ္ဗလဋ္ဌိကရာဟုလောဝါဒသုတ် တွင် မြတ်စွာဘုရားရှင်က သားတော် ရာဟုလာအား ဟောကြားခဲ့သည့် ကြေးမုံမှန်ချပ် ဥပမာဒေသနာတော်ကို အထူးနှလုံးသွင်း ဆောက်တည်ကြရပါမယ်³⁰။

ဘုရားရှင်က မိမိ၏ ကာယကံ၊ ဝစီကံ၊ မနောကံတို့ကို မပြုမီ၌လည်းကောင်း၊ ပြုဆဲ၌လည်းကောင်း၊ ပြုပြီးသည့်အခါ၌လည်းကောင်း ကြေးမုံမှန်ချပ်ထဲတွင် မျက်နှာကို ပြန်လည်ကြည့်ရှုစစ်ဆေးသကဲ့သို့ အဖန်ဖန် ထပ်ခါထပ်ခါ စစ်ဆေးရန် (ပစ္စဝေက္ခိတွာ ပစ္စဝေက္ခိတွာ) တိုက်တွန်းတော်မူခဲ့ပါတယ်³¹— ၁။ “ငါတို့ ချမှတ်ထားသော ဤ Mission Statement၊ ဤလုပ်ငန်းတာဝန်သည် မိမိကိုယ်ကို ပင်ပန်းဆင်းရဲစေသလော? (အတ္တဗျာဗာဓာယ သံဝတ္တေယျ)” ၂။ “အောက်ခြေဝန်ထမ်းများနှင့် စားသုံးသူ ပြည်သူတို့ကို ဖိစီးဆင်းရဲစေသလော? (ပရဗျာဗာဓာယ သံဝတ္တေယျ)” ၃။ “နှစ်ဦးနှစ်ဖက်လုံးကို ဆင်းရဲစေ၍ လောဘ၊ ဒေါသ၊ မောဟ အကုသိုလ်တရားတို့ကို တိုးပွားစေသလော? (ဥဘယဗျာဗာဓာယ သံဝတ္တေယျ)”³²

အကယ်၍ ဤသို့ စစ်ဆေးကြည့်သည့်အခါ မိမိတို့၏ အလုပ်သည် အမြတ်ရရှိရေးတစ်ခုတည်းအတွက် အခြားသူများကို လှည့်စားဖိနှိပ်နေရပြီး အကုသိုလ်တရားတို့ တိုးပွားနေသည်ကို တွေ့ရှိပါက သတိ (Sati) ဖြင့် ချက်ချင်း သိမ်းဆည်းပြင်ဆင်ကာ၊ ရိုးသားဖြောင့်မတ်သော ကုသလဆန္ဒနှင့် သမ္မာအာဇီဝ လမ်းစဉ်ဖြင့် ပြန်လည်အစားထိုး ချမှတ်ရမှာ ဖြစ်ပါတယ်³³။ ပညာဖြင့် လုပ်ငန်းတာဝန်ကို ထမ်းဆောင်သော ပုဂ္ဂိုလ်သည် ရလဒ်ကောင်းရုံသက်သက်ဖြင့် မကျေနပ်ဘဲ၊ လုပ်ဆောင်သည့် နည်းလမ်းတိုင်း၌ အပြစ်ကင်းစင်ရေး (Ethical Purity) ကိုပါ အသက်တမျှ တန်ဖိုးထား စောင့်ထိန်းတတ်တာ ဖြစ်ပါတယ်³⁴။

၉။ ဓမ္မဆင်ခြင်ဉာဏ်မှ သစ္စာလေးပါး တရားတော်သို့ အဆုံးစွန် ဆိုက်ရောက်ဆင်းသက်ခြင်း

ဒကာကြီး ဒကာမကြီးတို့— တရားဒေသနာတော်၏ အထွတ်အထိပ်သို့ ရောက်ရှိလာပြီဖြစ်၍ ပြင်ပကော်ပိုရိတ် Mission Statement များမှသည် မိမိတို့၏ ခန္ဓာငါးပါး ရုပ်နာမ်သဘောနှင့် သစ္စာလေးပါး ဓမ္မအစစ်အမှန်ဆီသို့ စိတ်အစဉ်ကို ဉာဏ်ဖြင့် ညွတ်ကိုင်း၍ ဆင်ခြင်ကြည့်ကြပါစို့။

၁။ ဒုက္ခသစ္စာကို ပိုင်းခြားထင်ထင် သိမြင်ခြင်း (ပရိညာဘိသမယ)— လောက၌ အပြောနှင့်အလုပ် မညီညွတ်သော၊ အတင်းအကျပ် အမြတ်ထုတ်နေကြသော အလုပ်ခွင်အတွင်း နေထိုင်အလုပ်လုပ်ရခြင်းသည် မျက်မှောက်ဘဝ၌ပင် ကြီးမားလှသော စိတ်ဆင်းရဲမှု (ဒေါမနဿ) နှင့် ပင်ပန်းနွမ်းနယ်ရမှု (ဥပါယာသ) ဖြစ်ပါတယ်³⁵။ ထိုမျှသာမက လူသားတို့ အလွန်အပင်ပန်းခံ၍ ထမ်းဆောင်နေရသော အလုပ်တာဝန်များ၊ ရရှိလာသော အောင်မြင်မှု၊ ရာထူး၊ စည်းစိမ်ဟူသမျှတို့သည်လည်း မမြဲခြင်း (အနိစ္စ)၊ ဆင်းရဲခြင်း (ဒုက္ခ) နှင့် အစိုးမရခြင်း (အနတ္တ) သဘောသာ ဖြစ်ကြသဖြင့် အလုံးစုံသော ဥပါဒါနက္ခန္ဓာ ငါးပါးတို့သည် ဒုက္ခသစ္စာ အစစ်အမှန်သာ ဖြစ်ကြပါတယ်³⁶။

၂။ သမုဒယသစ္စာကို အကြွင်းမဲ့ ပယ်သတ်ခြင်း (ပဟာနာဘိသမယ)— ထိုကဲ့သို့ အလုပ်တာဝန်များကြား၌ ပင်ပန်းဆင်းရဲစွာ နစ်မျောနေရခြင်း၏ မူလဘူတ အကြောင်းရင်းမှန်မှာ အခြားမဟုတ်ပါ။ အာရုံဆိုးတို့အပေါ် အဆမတန် တပ်မက်စွဲလမ်းနေသော တဏှာ (လောဘ)၊ "ငါသည် အောင်မြင်သူဖြစ်ရမည်" ဟု ထောင်လွှားစွဲလမ်းသော မာန နှင့် အမှန်တရားကို မသိမြင်သော အဝိဇ္ဇာ တို့ကြောင့်သာ ဖြစ်ပါတယ်³⁷။ ထိုတဏှာလောဘသည်ပင်လျှင် လူတို့ကို ဟန်ဆောင်မုသား ဆိုစေပြီး၊ သံသရာဝဋ်ဆင်းရဲကို အဆုံးမရှိ လည်ပတ်စေတတ်သော အကြောင်းရင်းမှန် သမုဒယသစ္စာ ဖြစ်ပါတယ်³⁸။ ဤတဏှာကို ပယ်သတ်နိုင်မှသာ ဒုက္ခအားလုံး ငြိမ်းအေးနိုင်မည် ဖြစ်ပါတယ်။

၁၀။ တရားနိဂုံး၊ ဆုံးမဩဝါဒနှင့် မေတ္တာပို့သခြင်း

တရားချစ်ခင် သူတော်ကောင်း အပေါင်းတို့—

ဒီကနေ့ နေ့လည်ခင်းတွင် နာယူကြည်ညိုကြရသည့် “Mission Statement ရေးခြင်းနှင့် ဓမ္မအမြင်အရ လက်တွေ့ကျင့်သုံးမှု” (Drafting the Organizational Mission Statement & Kusala Application) ဓမ္မဒေသနာတော်ကြီးကို နှလုံးသွင်းလျက်၊ သင်ချစ်ခင်သူတော်ကောင်းတို့သည် မိမိတို့၏ လုပ်ငန်းခွင်၊ အသင်းအဖွဲ့နှင့် မိသားစုဘဝ အသီးသီးတွင် အလုပ်တာဝန်များကို ပင်ပန်းဖွယ်ရာ ဝန်ထုပ်ဝန်ပိုးအဖြစ် မရှုမြင်ကြဘဲ၊ အတွင်းစိတ်သန္တာန်၏ ဖြူစင်သော စေတနာ၊ အများအကျိုးကို သယ်ပိုးလိုသော ကရုဏာ၊ အပြစ်ကင်းသော သမ္မာအာဇီဝတရားတို့ဖြင့် ပေါင်းစပ်ကာ ကုသိုလ်ဆောင်လုပ်ငန်း အဖြစ် လက်တွေ့ ထင်ဟပ်ကျင့်သုံး ရှင်သန်နိုင်ကြပါစေ။

ထိုသို့ ယထာဝါဒီ တထာကာရီ တရားတော်နှင့်အညီ ဆိုသည့်အတိုင်း ပြုလုပ်၊ ပြုသည့်အတိုင်း ရိုးသားစွာ ဆိုနိုင်ကြခြင်းဖြင့် မျက်မှောက်ဘဝ၌လည်း အပြစ်ကင်းစင်သော အနဝဇ္ဇသုခချမ်းသာနှင့် အောင်မြင်တိုးတက်မှု အပေါင်းကို ပိုင်ဆိုင်နိုင်ကြပြီး၊ သံသရာတစ်ကွေ့၌လည်း မဂ်ဉာဏ်၊ ဖိုလ်ဉာဏ်၊ အမြိုက်မဟာ နိဗ္ဗာန်တရားတော်မြတ်ကို လျင်မြန်စွာ မျက်မှောက်ပြု ဆိုက်ရောက်နိုင်ကြပါစေကုန်သတည်း။

သာဓု... သာဓု... သာဓု။

Sao Dhammasami 

စာကိုးနှင့် အောက်ခြေမှတ်စုများ (Footnotes)

¹ ခုဒ္ဒကနိကာယ၊ ခုဒ္ဒကပါဌပါဠိတော်၊ ၅-မင်္ဂလသုတ်၊ ဂါထာအမှတ် ၅၊ ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာမူ၊ စာမျက်နှာ ၃။

² အင်္ဂုတ္တရနိကာယ၊ ဧကကနိပါတ်ပါဠိတော်၊ ၄-အဒန္တဝဂ်၊ ၇-ပဌမသာလိသူကသုတ်၊ ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာမူ၊ စာမျက်နှာ ၇။

³ ၎င်းကျမ်း၊ ၈-ဒုတိယသာလိသူကသုတ်၊ ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာမူ၊ စာမျက်နှာ ၇။

⁴ ၎င်းကျမ်း၊ စာမျက်နှာ ၇-၈။

⁵ အင်္ဂုတ္တရနိကာယ၊ တိကနိပါတ်ပါဠိတော်၊ ပဌမပဏ္ဏာသက၊ ၁-ဗာလဝဂ်၊ ၄-အစိန္တိတသုတ်၊ ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာမူ၊ စာမျက်နှာ ၉၉။

⁶ ဒီဃနိကာယ၊ သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂပါဠိတော်၊ ၁-ဗြဟ္မဇာလသုတ်၊ စူဠသီလနိဒ္ဒေသ၊ ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာမူ၊ စာမျက်နှာ ၄။

⁷ အင်္ဂုတ္တရနိကာယ၊ စတုက္ကနိပါတ်ပါဠိတော်၊ ၄-စတုတ္ထပဏ္ဏာသက၊ (၂၃) ၃-စလ္လိနဝဂ်၊ ၃-တထာကာရီသုတ်၊ ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာမူ၊ စာမျက်နှာ ၃၁၃။

⁸ ခုဒ္ဒကနိကာယ၊ ဓမ္မပဒပါဠိတော်၊ ၁-ယမကဝဂ်၊ ဂါထာအမှတ် ၁၉၊ ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာမူ၊ စာမျက်နှာ ၁၄။

⁹ အဘိဓမ္မပိဋက၊ ပုဂ္ဂလပညတ်ပါဠိတော်၊ ဒုကမာတိကာနိဒ္ဒေသ (မာန-မာယာ-သာဌေယျ ဝိဘင်္ဂ)၊ ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာမူ၊ စာမျက်နှာ ၁၂၁။

¹⁰ ၎င်းကျမ်း၊ စာမျက်နှာ ၁၂၁။

¹¹ ၎င်းကျမ်း၊ စာမျက်နှာ ၁၂၁။

¹² ၎င်းကျမ်း၊ စာမျက်နှာ ၁၂၁။

¹³ မဇ္ဈိမနိကာယ၊ မဇ္ဈိမပဏ္ဏာသပါဠိတော်၊ ၅-ဗြာဟ္မဏဝဂ်၊ ၅-စန္ကီသုတ်၊ ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာမူ၊ စာမျက်နှာ ၁၉၆။

¹⁴ ၎င်းကျမ်း၊ စာမျက်နှာ ၁၉၇။

¹⁵ သံယုတ္တနိကာယ၊ မဟာဝဂ္ဂသံယုတ်ပါဠိတော်၊ ၁-မဂ္ဂသံယုတ်၊ ၃-မိစ္ဆတ္တဝဂ်၊ ၄-ဒုတိယမိစ္ဆတ္တသုတ်၊ ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာမူ၊ စာမျက်နှာ ၁၉။

¹⁶ အင်္ဂုတ္တရနိကာယ၊ ပဉ္စကနိပါတ်ပါဠိတော်၊ ၁-ပဌမပဏ္ဏာသက၊ ၅-ရာဇဝဂ်၊ ၁-ပဌမရာဇသုတ်၊ ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာမူ၊ စာမျက်နှာ ၄၄။

¹⁷ မဇ္ဈိမနိကာယ၊ မူလပဏ္ဏာသပါဠိတော်၊ ၃-တတိယဝဂ်၊ ၄-စူဠဟတ္ထိပဒေါပမသုတ်၊ ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာမူ၊ စာမျက်နှာ ၃၃၅။

¹၈ ဒီဃနိကာယ၊ မဟာဝဂ္ဂပါဠိတော်၊ ၉-မဟာသတိပဋ္ဌာနသုတ် (မဂ္ဂသစ္စဝိဘင်္ဂ၊ သမ္မာသင်္ကပ္ပနိဒ္ဒေသ)၊ ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာမူ၊ စာမျက်နှာ ၂၄၆။

¹⁹ သံယုတ္တနိကာယ၊ မဟာဝဂ္ဂသံယုတ်ပါဠိတော်၊ ၁၂-သစ္စသံယုတ်၊ ၂-ဓမ္မစက္ကပဝတ္တနဝဂ်၊ ၁-ဓမ္မစက္ကပဝတ္တနသုတ်၊ ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာမူ၊ စာမျက်နှာ ၃၆၇။

²⁰ အင်္ဂုတ္တရနိကာယ၊ တိကနိပါတ်ပါဠိတော်၊ ၁-ပဌမပဏ္ဏာသက၊ ၃-ပုဂ္ဂလဝဂ်၊ ၉-အန္ဓသုတ်၊ ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာမူ၊ စာမျက်နှာ ၁၂၈-၁၃၀။

²¹ ဝိနယပိဋက၊ ပါရာဇိကဏ်ပါဠိတော်၊ ဝေရဉ္ဇကဏ္ဍ၊ သိက္ခာပဒပညတ္တိနိဒ္ဒေသ၊ ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာမူ၊ စာမျက်နှာ ၂၁။

²² ဝိနယပိဋက၊ မဟာဝါပါဠိတော်၊ မဟာခန္ဓက၊ ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာမူ၊ စာမျက်နှာ ၉၂။

²³ အင်္ဂုတ္တရနိကာယ၊ တိကနိပါတ်ပါဠိတော်၊ ပဌမပဏ္ဏာသက၊ ၁-ဗာလဝဂ်၊ ၄-အစိန္တိတသုတ်၊ ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာမူ၊ စာမျက်နှာ ၉၉။

²⁴ ဝိနယပိဋက၊ စူဠဝါပါဠိတော်၊ ၈-ဝတ္တက္ခန္ဓက (အာဂန္တုကဝတ်၊ အာဝါသိကဝတ် အဖွင့်)၊ ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာမူ၊ စာမျက်နှာ ၃၂၄-၃၂၈။

²⁵ အင်္ဂုတ္တရနိကာယ၊ ပဉ္စကနိပါတ်ပါဠိတော်၊ ၁-ပဌမပဏ္ဏာသက၊ ၅-ရာဇဝဂ်၊ ၁-ပဌမရာဇသုတ်၊ ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာမူ၊ စာမျက်နှာ ၄၄။

²⁶ ဒီဃနိကာယ၊ ပါထိကဝဂ္ဂပါဠိတော်၊ ၈-သိင်္ဂါလောဝါဒသုတ် (ဆဒ္ဒိသာပဋိစ္ဆာဒနကဏ္ဍ)၊ ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာမူ၊ စာမျက်နှာ ၁၄၆။

²⁷ ၎င်းကျမ်း၊ စာမျက်နှာ ၁၄၇-၁၄၉။

²⁸ ၎င်းကျမ်း၊ ဟေဋ္ဌိမာဒိသာနိဒ္ဒေသ (အရှင်နှင့် အစေခံ ဝတ်တရား)၊ ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာမူ၊ စာမျက်နှာ ၁၅၀။

²⁹ အင်္ဂုတ္တရနိကာယ၊ စတုက္ကနိပါတ်ပါဠိတော်၊ ၂-ဒုတိယပဏ္ဏာသက၊ (၇) ၂-ပတ္တကမ္မဝဂ်၊ ၂-အနဏသုတ် (အနဝဇ္ဇသုခအဖွင့်)၊ ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာမူ၊ စာမျက်နှာ ၃၆၈။

³⁰ မဇ္ဈိမနိကာယ၊ မဇ္ဈိမပဏ္ဏာသပါဠိတော်၊ ၂-ဘိက္ခုဝဂ်၊ ၁-အမ္ဗလဋ္ဌိကရာဟုလောဝါဒသုတ်၊ ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာမူ၊ စာမျက်နှာ ၈၀။

³¹ ၎င်းကျမ်း၊ စာမျက်နှာ ၈၁။

³² ၎င်းကျမ်း၊ စာမျက်နှာ ၈၁-၈၂။

³³ သံယုတ္တနိကာယ၊ မဟာဝဂ္ဂသံယုတ်ပါဠိတော်၊ ၂-ဗောဇ္ဈင်္ဂသံယုတ်၊ ၄-အပ္ပမာဒဝဂ်၊ ၁-ပဌမအပ္ပမာဒသုတ်၊ ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာမူ၊ စာမျက်နှာ ၆၁။

³⁴ ဒီဃနိကာယ၊ သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂပါဠိတော်၊ ၁-ဗြဟ္မဇာလသုတ်၊ ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာမူ၊ စာမျက်နှာ ၄။

³⁵ သံယုတ္တနိကာယ၊ မဟာဝဂ္ဂသံယုတ်ပါဠိတော်၊ ၁၂-သစ္စသံယုတ်၊ ၂-ဓမ္မစက္ကပဝတ္တနဝဂ်၊ ၁-ဓမ္မစက္ကပဝတ္တနသုတ်၊ ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာမူ၊ စာမျက်နှာ ၃၆၇။

³⁶ သံယုတ္တနိကာယ၊ ခန္ဓဝဂ္ဂသံယုတ်ပါဠိတော်၊ ၁-ခန္ဓသံယုတ်၊ ၆-ဥပယဝဂ်၊ ၇-အနတ္တလက္ခဏသုတ်၊ ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာမူ၊ စာမျက်နှာ ၅၅။

³⁷ သံယုတ္တနိကာယ၊ မဟာဝဂ္ဂသံယုတ်ပါဠိတော်၊ ၁၂-သစ္စသံယုတ်၊ ၁-ဓမ္မစက္ကပဝတ္တနသုတ် (သမုဒယသစ္စနိဒ္ဒေသ)၊ ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာမူ၊ စာမျက်နှာ ၃၆၈။

³⁸ ဒီဃနိကာယ၊ မဟာဝဂ္ဂပါဠိတော်၊ ၉-မဟာသတိပဋ္ဌာနသုတ် (သမုဒယသစ္စနိဒ္ဒေသ)၊ ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာမူ၊ စာမျက်နှာ ၂၄၀။

³⁹ ၎င်းကျမ်း၊ စာမျက်နှာ ၂၄၃။

⁴⁰ ခုဒ္ဒကနိကာယ၊ ဓမ္မပဒပါဠိတော်၊ ၁၅-သုခဝဂ်၊ ဂါထာအမှတ် ၂၀၄၊ ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာမူ၊ စာမျက်နှာ ၄၄။

⁴¹ ဒီဃနိကာယ၊ မဟာဝဂ္ဂပါဠိတော်၊ ၉-မဟာသတိပဋ္ဌာနသုတ် (မဂ္ဂသစ္စနိဒ္ဒေသ)၊ ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာမူ၊ စာမျက်နှာ ၂၄၆။

⁴² သံယုတ္တနိကာယ၊ မဟာဝဂ္ဂသံယုတ်ပါဠိတော်၊ ၁-မဂ္ဂသံယုတ်၊ ၁-အဝိဇ္ဇာဝဂ်၊ ၁-အဝိဇ္ဇာသုတ်၊ ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာမူ၊ စာမျက်နှာ ၁-၂။

⁴³ အဘိဓမ္မပိဋက၊ ဝိဘင်းပါဠိတော်၊ ၄-သစ္စဝိဘင်္ဂ၊ ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာမူ၊ စာမျက်နှာ ၁၀၁-၁၀၅။

ကျမ်းကိုးစာရင်း (References)

၁။ ဆဋ္ဌသံဂါယနာ မူပိဋကတ်တော် (မြန်မာအက္ခရာ)၊ ရန်ကုန်မြို့၊ သာသနာရေးဦးစီးဌာန ပုံနှိပ်တိုက်။

ဒီဃနိကာယ (သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂပါဠိတော် နှင့် မဟာဝဂ္ဂပါဠိတော်)။

မဇ္ဈိမနိကာယ (မူလပဏ္ဏာသပါဠိတော် နှင့် မဇ္ဈိမပဏ္ဏာသပါဠိတော်)။

သံယုတ္တနိကာယ (မဟာဝဂ္ဂသံယုတ်ပါဠိတော်)။

အင်္ဂုတ္တရနိကာယ (ဧကကနိပါတ်၊ တိကနိပါတ်၊ စတုက္ကနိပါတ်၊ ပဉ္စကနိပါတ်ပါဠိတော်)။

ခုဒ္ဒကနိကာယ (ခုဒ္ဒကပါဌပါဠိတော်၊ ဓမ္မပဒပါဠိတော်)။

အဘိဓမ္မပိဋက (ပုဂ္ဂလပညတ်ပါဠိတော်)။

ဝိနယပိဋက (ပါရာဇိကဏ်ပါဠိတော်၊ မဟာဝါပါဠိတော်၊ စူဠဝါပါဠိတော်)။

ဒီဃနိကာယ (သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂပါဠိတော်၊ မဟာဝဂ္ဂပါဠိတော်၊ ပါထိကဝဂ္ဂပါဠိတော်)။

မဇ္ဈိမနိကာယ (မဇ္ဈိမပဏ္ဏာသပါဠိတော်)။

သံယုတ္တနိကာယ (ခန္ဓဝဂ္ဂသံယုတ်ပါဠိတော်၊ မဟာဝဂ္ဂသံယုတ်ပါဠိတော်)။

အင်္ဂုတ္တရနိကာယ (တိကနိပါတ်၊ စတုက္ကနိပါတ်၊ ပဉ္စကနိပါတ်ပါဠိတော်)။

ခုဒ္ဒကနိကာယ (ဓမ္မပဒပါဠိတော်)။

အဘိဓမ္မပိဋက (ဝိဘင်းပါဠိတော်)။